Αραγτσί, το πρόσωπο ενός ανυποχώρητου καθεστώτος

Μετά τις επιθέσεις που αποδεκάτισαν μεγάλο μέρος της ηγεσίας του Ιράν, ο κορυφαίος διπλωμάτης της χώρας έχει αναδειχθεί σε κύριο εκπρόσωπο ενός καθεστώτος που δεν υποχωρεί, όπως σημειώνει η Wall Street Journal.

Ο 63χρονος Αμπάς Αραγτσί είναι από καιρό γνωστός στους δυτικούς διπλωματικούς κύκλους ως ο επικεφαλής διαπραγματευτής, ο οποίος αντιστέκεται στις πιέσεις να αποδεχτεί αυστηρούς περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Σήμερα, με μεγάλο μέρος της ιρανικής ηγεσίας είτε να κρύβεται είτε να έχει σκοτωθεί, αποτελεί τη πιο προβεβλημένη φωνή μιας κυβέρνησης που αρνείται να υποκύψει στις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να τερματίσει τον πόλεμο. Τη Δευτέρα ανέφερε πως η κυβέρνησή του έχει ξεκινήσει συνομιλίες με το Ιράν και ότι η Ουάσινγκτον αναβάλλει για πέντε ημέρες την απειλή που είχε διατυπώσει το Σάββατο για πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, τα ιρανικά κρατικά μέσα μετέδωσαν ότι το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας διέψευσε κατηγορηματικά πως υπάρχουν οποιεσδήποτε συνομιλίες με την Ουάσινγκτον.

Δείτε ΕΔΩ όλες τις εξελίξεις για την κρίση στη Μέση Ανατολή

Τις τελευταίες ημέρες, ο Αραγτσί προειδοποιεί για κλιμάκωση του πολέμου, εάν το Ισραήλ συνεχίσει να πλήττει τις ενεργειακές υποδομές της χώρας. «Μηδενική αυτοσυγκράτηση αν δεχθούν επίθεση οι υποδομές μας», έγραψε την Παρασκευή στο X. Μία ημέρα νωρίτερα είχε δηλώσει: «Η απάντησή μας στην ισραηλινή επίθεση στις υποδομές μας χρησιμοποίησε μόνο ένα μικρό μέρος της ισχύος μας».

Η αυξημένη προβολή του Αραγτσί ενδέχεται να μεταφραστεί σε έναν πιο ενισχυμένο ρόλο στο μέλλον του Ιράν. Όσοι τον γνωρίζουν τον περιγράφουν ως φιλόδοξο, με βλέψεις ακόμη και για την προεδρία. Έχει καταφέρει να γεφυρώνει τις αντιπαλότητες μεταξύ των αντίπαλων πολιτικών φατριών της χώρας, όπως σημειώνει ο Ali Vaez, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στον οργανισμό International Crisis Group. Ωστόσο, του λείπει το προσωπικό χάρισμα και δεν διαθέτει ισχυρά πολιτικά ή λαϊκά ερείσματα, σε αντίθεση με τον Αλί Λαριτζανί, τον επικεφαλής της ασφάλειας του Ιράν, ο οποίος σκοτώθηκε από το Ισραήλ την περασμένη εβδομάδα.

Ο Τραμπ  δήλωσε την Παρασκευή ότι εξετάζει το ενδεχόμενο τερματισμού της σύγκρουσης, σημειώνοντας πως δεν είναι σαφές αν έχουν απομείνει ζωντανοί ηγέτες με τους οποίους η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να διαπραγματευτεί.

Πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι που είχαν πραγματοποιήσει διαπραγματεύσεις με τον Αραγτσί τον περιέγραφαν ως επαγγελματία, ψύχραιμο και σε μεγάλο βαθμό πραγματιστή στις συνομιλίες. Ωστόσο, σημείωσαν ότι είχε και μια πιο σκληρή πλευρά. Σύμφωνα με Αμερικανούς, Ευρωπαίους και αξιωματούχους κρατών του Κόλπου, κατά καιρούς προχωρούσε σε αιχμηρές απειλές και επανερχόταν σε ζητήαμτα παραχωρήσεων που φαινόταν πως είχε ήδη αποδεχθεί, δυσκολεύοντας έτσι την πρόοδο προς μια συμφωνία.

Από τη μία πλευρά, μπορούσε να δείξει «ανθρώπινη πλευρά», τονίζει η Wendy Sherman, Αμερικανίδα αξιωματούχος που ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων με το Ιράν το 2015, θυμίζοντας στιγμές κατά τις οποίες οι δυο τους αντάλλασσαν φωτογραφίες των εγγονιών τους. Ωστόσο, οι διαπραγματευτικές τακτικές του Αραγτσί της προκάλεσαν οργή στις τελικές ώρες των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, όταν εκείνος επανέφερε προς συζήτηση ένα ζήτημα που θεωρούνταν ήδη κλεισμένο.

Ο Αραγτσί έχει περιγράψει τη δική του προσέγγιση στη διπλωματία σε ένα από τα βιβλία του με τίτλο «Η Δύναμη της Διαπραγμάτευσης». Εγγονός εμπόρου χαλιών, παρομοιάζει τις διαπραγματεύσεις με το παζάρεμα στην ιρανική αγορά, όπου το ατελείωτο παζάρι και η χρήση διαφορετικών επιχειρημάτων οδηγούν τελικά σε αποτέλεσμα.

Τους μήνες πριν την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ανώτεροι Άραβες αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο Αραγτσί κινούνταν μεταξύ μιας πιο ανοιχτής διπλωματικής στάσης – συμμετέχοντας ακόμη και σε φιλικά δείπνα – και απειλητικών τοποθετήσεων, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να πλήξει γειτονικές χώρες.

Σε κάποια στιγμή, φέρεται να είπε σε Σαουδάραβες αξιωματούχους ότι, σε περίπτωση πολέμου, το Ιράν θα στοχοποιούσε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία βρίσκονται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με το Ριάντ. Άλλες φορές, υπονοούσε ότι και η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να βρεθεί στο στόχαστρο, εάν δεν πίεζε την Ουάσινγκτον να αποφύγει την κλιμάκωση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Τελικά, η Τεχεράνη επιτέθηκε και στις δύο χώρες.

Ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ υποστήριξε ότι ο Αραγτσί είχε καυχηθεί πως το Ιράν διαθέτει επαρκείς ποσότητες υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου για την κατασκευή 11 πυρηνικών όπλων, σε μια προσπάθεια εκφοβισμού των Αμερικανών. Ο Αραγτσί αρνήθηκε τον ισχυρισμό, σημειώνοντας ότι τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας – και κατ’ επέκταση ο θεωρητικός αριθμός πυρηνικών όπλων που θα μπορούσαν να παραχθούν – αποτελούν εδώ και χρόνια γνωστά στοιχεία.

Μόλις ξέσπασε ο πόλεμος, ο Αραγτσί υιοθέτησε πιο επιθετικό τόνο. «Δεν ξεκινήσαμε εμείς αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε σε συνέντευξή του στο CBS News. «Ήταν μια απρόκλητη, αδικαιολόγητη και παράνομη πράξη επιθετικότητας εναντίον μας, και συνεχίζουμε να αμυνόμαστε για όσο χρειαστεί, ώστε αυτός ο πόλεμος να τερματιστεί με τρόπο που να μην επαναληφθεί στο μέλλον».

Γεννημένος το 1962 στην Τεχεράνη, σε μια εύπορη και συντηρητική οικογένεια εμπόρων, ο Αραγτσί βρέθηκε στους δρόμους υποστηρίζοντας την Ισλαμική Επανάσταση το 1979. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 εντάχθηκε εθελοντικά στις τάξεις του επίλεκτου Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ. Όπως έχει αναφέρει ο ίδιος, η κοσμοθεωρία του διαμορφώθηκε καθοριστικά εκείνα τα χρόνια.

Στο εσωτερικό του Ιράν, η βαθιά γνώση του σε ζητήματα πυρηνικής πολιτικής τον βοήθησε να εξελιχθεί σε μια προσωπικότητα με δεσμούς με το σκληροπυρηνικό στρατόπεδο, κινούμενος όμως με άνεση και σε πιο μετριοπαθείς κύκλους που διαμόρφωσαν τη συμφωνία για τα πυρηνικά το 2015, επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.

Ήταν, όπως περιγράφεται, ένας «γάμος» σκοπιμότητας: Οι διασυνδέσεις του Αραγτσί με τους Φρουρούς της Επανάστασης παρείχαν πολιτική «κάλυψη» στον τότε υπουργό Εξωτερικών, Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ, ο οποίος είχε σπουδάσει στις ΗΠΑ. Ο Αραγτσί συνέβαλε στο να παραμένει ο Ζαρίφ εντός των «κόκκινων γραμμών» που είχε θέσει ο ανώτατος ηγέτης, Αλί Χαμενεΐ.

«Δεν του άρεσαν ιδιαίτερα οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά πίστευε ότι ήταν προς το εθνικό συμφέρον του Ιράν να επιτευχθεί μια αξιόπιστη συμφωνία», δήλωσε ο Richard Nephew, ο οποίος διαπραγματεύτηκε με τον Αραγτσί για τη συμφωνία για τα πυρηνικά και αργότερα υπό την κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν.

Ο Αραγτσί έχει εργαστεί πάνω στο πυρηνικό ζήτημα υπό τρεις Ιρανούς προέδρους, πιο πρόσφατα υπό τον Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα το 2024. Ο Πεζεσκιάν στράφηκε στον Αραγτσί προκειμένου να βοηθήσει στην υλοποίηση της υπόσχεσής του για ελάφρυνση των κυρώσεων.

Παρότι ο Αραγτσί έχει εδώ και χρόνια την άποψη ότι το Ιράν πρέπει να έχει εμπλοκή με τη Δύση για να επιτευχθεί άρση των κυρώσεων, ορισμένοι Ιρανοί επικριτές υποστηρίζουν ότι δεν έχει την ίδια βαθιά κατανόηση της αμερικανικής πολιτικής όπως άλλοι διπλωμάτες, όπως ο Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ. Σύμφωνα με αυτούς τους επικριτές, αυτή η αδυναμία ενδέχεται να δυσχέρανε τις συνομιλίες με την κυβέρνηση Τραμπ, της οποίας η απρόβλεπτη και ασταθής εξωτερική πολιτική έχει προβληματίσει ακόμη και συμμάχους των ΗΠΑ.

Ο Αραγτσί δεν έχει δώσει ποτέ καμία ένδειξη ότι υποστηρίζει πολιτικές ή κοινωνικές μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της χώρας. Έχει υπερασπιστεί δημόσια τις καταστολές διαδηλωτών από την Τεχεράνη.

«Ο υπέρτατος στόχος του ήταν η άρση των κυρώσεων, ώστε να βελτιωθεί η οικονομία της Ισλαμικής Δημοκρατίας», δήλωσε ο Enrique Mora, ο Ισπανός διπλωμάτης που προήδρευσε των συνομιλιών για την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας του 2021. Ο Enrique Mora δήλωσε ότι ο Αραγτσί διαθέτει βαθιά γνώση του πυρηνικού ζητήματος και καλλιεργημένο πνεύμα. Οι δύο τους, όπως ανέφερε, είχαν συζητήσει ακόμη και για την κβαντική φυσική και τη θρησκεία. Ωστόσο, ο Αραγτσί μπορούσε στις διαπραγματεύσεις να χρησιμοποιεί αιχμηρό χιούμορ αλλά και απειλές. «Μπορεί να γίνει αδίστακτος στην επίτευξη των στόχων του στις διαπραγματεύσεις», τόνισε ο Enrique Mora.

Πηγή: skai.gr