Εμπρός-πίσω: Πώς ο Τραμπ οδήγησε τις ΗΠΑ σε χειρότερη θέση απέναντι στο Ιράν

Τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη ενός πολέμου που υποτίθεται ότι θα διαρκούσε τέσσερις ημέρες – και που μέχρι στιγμής έχει κοστίσει στις ΗΠΑ περίπου 30-40 δισ. δολάρια και στο Ισραήλ 300 εκατ. δολάρια ημερησίως – η Ουάσιγκτον βρίσκεται πιο μακριά από μια διπλωματική συμφωνία με το Ιράν απ’ ό,τι τον Μάιο του 2025.

Ο πόλεμος όχι μόνο δεν κατάφερε να πείσει το Ιράν να αποδεχθεί την πλήρη και μη αναστρέψιμη διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος, όπως ζητούσαν οι ΗΠΑ σε ένα έγγραφο 15 σημείων που κατέθεσαν στις 23 Μαΐου πέρυσι, αλλά πλέον η Ουάσιγκτον αναγκάζεται να διαπραγματεύεται ακόμη και για την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ — ενός στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου διαύλου που παρέμενε ανοιχτός από την εποχή των παραδοσιακών ιστιοφόρων, με μοναδική εξαίρεση τον «πόλεμο των τάνκερ» τη δεκαετία του 1980 μεταξύ Ιράν και Ιράκ.

Διαβάστε ΕΔΩ όλες τις εξελίξεις για την Κρίση στη Μέση Ανατολή

Αυτή η οπισθοδρόμηση προκαλεί σύγχυση στην αμερικανική στρατιωτική ηγεσία. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε πρόσφατα ότι «το μόνο που εμποδίζει τη διέλευση από το στενό αυτή τη στιγμή είναι το ότι το Ιράν πυροβολεί πλοία», ωστόσο αυτό δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα, όπως σημειώνει ο Guardian. Το Ιράν δεν έχει αυξήσει σημαντικά τα πυρά εναντίον πλοίων τις τελευταίες εβδομάδες· αντίθετα, είναι ο φόβος μιας τέτοιας ενέργειας που αποτρέπει ασφαλιστικές εταιρείες και πλοιοκτήτες.

Ακόμη χειρότερα για τις ΗΠΑ, το Ιράν έχει στήσει έναν άτυπο μηχανισμό «διαπραγμάτευσης», μέσω του οποίου κυβερνήσεις και πλοιοκτήτες μπορούν να συμφωνούν με το ιρανικό ναυτικό για το τίμημα που θα πληρώσουν ώστε να εξασφαλίσουν «ελεύθερη διέλευση». Η Τεχεράνη σχεδιάζει να μετατρέψει το Στενό του Ορμούζ σε πηγή εσόδων, κατά το πρότυπο της Αιγύπτου με τη Διώρυγα του Σουέζ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, θα μπορούσε να αποκομίζει έως και 80 δισ. δολάρια ετησίως. Αν εγκριθεί σχετική νομοθεσία, δεξαμενόπλοια από «φιλικές» χώρες όπως η Ινδία, η Ιαπωνία, το Πακιστάν, η Νότια Κορέα και η Κίνα θα περνούν με ευνοϊκούς όρους ή δωρεάν.

Δεν προκαλεί έκπληξη ότι ο Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) εμφανίζεται να αντιδρά σπασμωδικά. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συνεχίζουν τους βομβαρδισμούς, αλλά ο Τραμπ έχει ήδη δύο φορές αναβάλει την απειλή για πλήγματα σε ιρανικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας — μια ενέργεια που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί έγκλημα πολέμου. Παράλληλα επιμένει ότι το Ιράν έχει ηττηθεί, την ώρα που η Τεχεράνη συμπεριφέρεται σαν να μην έχει συμβεί κάτι τέτοιο.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι η σύγκρουση δεν διεξάγεται μόνο στο πεδίο, αλλά και στις αγορές. Η τιμή του πετρελαίου αποτελεί βασικό δείκτη επιτυχίας για το Ιράν, μαζί με τα αποθέματα πυραύλων του. Περίπου το 95% της κυκλοφορίας στο Στενό του Ορμούζ παραμένει μπλοκαρισμένο, στερώντας από τις αγορές 10-13 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Ο ίδιος ο Τραμπ χαρακτήρισε τη διέλευση πλοίων που επιτρέπει το Ιράν ως «δώρο» προς τις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ παραδέχεται ότι τον εκπλήσσει το γεγονός ότι οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν αυξηθεί περισσότερο. Ο Τζέισον Μπόρντοφ, διευθυντής του Center on Global Energy Policy, συμφωνεί: «Κάποια στιγμή η πραγματική απώλεια αυτής της ποσότητας πετρελαίου θα αποτυπωθεί στις αγορές. Καμία πολιτική παρέμβαση δεν μπορεί να διαχειριστεί μια τόσο μεγάλη διαταραχή».

Για το Ιράν, τιμές άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι θεωρούνται επαρκείς για να πλήξουν τη ζήτηση και να διαταράξουν την παγκόσμια οικονομία. Όμως το διακύβευμα δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο: από το Στενό διέρχονται επίσης χημικά, ήλιο, μέταλλα και λιπάσματα. Όπως στην πανδημία, αποκαλύπτεται εκ νέου η αλληλεξάρτηση των εφοδιαστικών αλυσίδων και το πώς η γεωγραφία δίνει στο Ιράν τη δυνατότητα να τις διαταράξει.

Η ιστορική φράση της Μαρίας Α΄ της Αγγλίας για το Καλαί βρίσκει σήμερα ένα ανάλογο στο Ορμούζ για τον Τραμπ — ένα σημείο όπου η προεδρία του φαίνεται να «ναυαγεί». Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το πλεονέκτημα βρίσκεται πλέον στην πλευρά του Ιράν.

Ο πρώην επικεφαλής της MI6, σερ Άλεξ Γιάνγκερ, δήλωσε ότι το Ιράν έχει το πάνω χέρι: «Οι ΗΠΑ υποτίμησαν το έργο και έχασαν την πρωτοβουλία. Το ιρανικό καθεστώς αποδείχθηκε πιο ανθεκτικό απ’ όσο αναμενόταν».

Αναλυτές τονίζουν ότι οι ΗΠΑ απέχουν πολύ από την επίτευξη των στρατηγικών τους στόχων, ενώ δημιουργούν νέα προβλήματα. Παράλληλα, στο εσωτερικό των ΗΠΑ αυξάνονται οι πολιτικές πιέσεις, με τον κίνδυνο ο πόλεμος να στιγματίσει την προεδρία Τραμπ, όπως συνέβη με τον πόλεμο στο Ιράκ για τον Τζορτζ Μπους.

Στο Ιράν, αντίθετα, ενισχύεται η αίσθηση ότι η ισορροπία γέρνει υπέρ του. Η ηγεσία εμφανίζεται βέβαιη ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές επιλογές δεν μπορούν να ανατρέψουν την κατάσταση.

Ο Τραμπ, πάντως, επιμένει ότι οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται σε αδιέξοδο και ότι «οι Ιρανοί παρακαλούν για διαπραγμάτευση». Ο ειδικός απεσταλμένος του, Στιβ Γουίτκοφ, επανέλαβε τις βασικές αμερικανικές απαιτήσεις, χωρίς όμως να λαμβάνει υπόψη τα νέα αιτήματα της Τεχεράνης, ιδίως για το Ορμούζ και την άρση κυρώσεων.

Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι το Ιράν δεν πρόκειται να αποδεχθεί τους όρους των ΗΠΑ. Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο, καθώς ο Τραμπ θα κληθεί να επιλέξει ανάμεσα σε περαιτέρω κλιμάκωση, υποχώρηση ή διαπραγμάτευση.

Υπάρχουν επίσης φόβοι ότι, εάν δεν βρεθεί διέξοδος, η κατάσταση θα μπορούσε να οδηγηθεί σε ακόμη πιο επικίνδυνα σενάρια.

Όπως σημειώνει αναλυτής του International Institute for Strategic Studies, η αμερικανική στρατηγική μοιάζει να βασίζεται στην ιδέα ενός «μεγάλου πλήγματος» που θα αλλάξει την πορεία του πολέμου — μια προσέγγιση που θυμίζει προηγούμενες αποτυχημένες εκτιμήσεις σε άλλες συγκρούσεις.

Πηγή: skai.gr