Του Αντώνη Ζήβα
Μία από τις πιο γνωστές και ταυτόχρονα πιο μυστηριώδεις όρκες της Ιβηρικής χερσονήσου βρέθηκε τραυματισμένη στον πορθμό του Γιβραλτάρ.
Η Toñi, γνωστή στους ερευνητές και ως “La Abuela” (η «Γιαγιά»), εντοπίστηκε στις 10 Αυγούστου με πολλαπλά τραύματα στη ραχιαία πτέρυγά της, τα οποία θεωρούνται συμβατά με πλήγματα από σκάγια κυνηγετικού όπλου.
Critically endangered Iberian orca, ‘Toñi’, known as “la Abuela” or “the Grandmother”, shot in the dorsal fin with what is believed to be a shotgun discharge, in the Strait of Gibraltar. Moron with a gun uses a very rare species as target practise. https://t.co/eO2Q19GISD pic.twitter.com/YdMnO3QAMs
— Heather Sharp (@HeatherSharp22) August 14, 2026
Οι φωτογραφίες της κινητοποίησαν τις ισπανικές αρχές, οι οποίες άνοιξαν έρευνα για το περιστατικό.
Οι οργανώσεις WeWhale και Iberian Orca Guardians, που παρακολουθούν συστηματικά τον μικρό πληθυσμό των ιβηρικών ορκών, εκτιμούν ότι τα τραύματα είναι πρόσφατα και ότι ορισμένα σκάγια μπορεί να έχουν παραμείνει μέσα στο σώμα της.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Un tío desde un yate ha tiroteado a una orca en el Estrecho.
Los que hacen estas cosas son los mismos que odian a los menores extranjeros, que dicen que el machismo es un invento, los impuestos un robo, los profesores unos vagos y los servicios públicos, un despilfarro… pic.twitter.com/i7vppTlRhy
— Ander Jiménez Cava (@Ander_Jimenez_) August 15, 2026
Η ισπανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει την υπόθεση ως ιδιαίτερα σοβαρή, καθώς πρόκειται για έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους ενός πληθυσμού που αριθμεί λιγότερα από 40 ζώα.
Και η ιστορία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η Toñi δεν είναι οποιαδήποτε όρκα.
Είναι ένα από τα παλαιότερα γνωστά ζώα του πληθυσμού και θεωρείται κεντρική μορφή στην κοινωνική τους δομή.
Η Toni είναι η ίδια όρκα που συνδέεται με την ομάδα των «Gladis», των ζώων που τα τελευταία χρόνια έγιναν παγκοσμίως γνωστά για τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις τους σε ιστιοφόρα.
Έτσι, πίσω από τα τραύματα ενός ζώου βρίσκεται πλέον ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ένας μικρός, κοινωνικά δεμένος πληθυσμός άγριων ζώων συγκρούεται ξανά και ξανά με τον άνθρωπο;
The captain of this boat could not read that he was in the territory of a Humpback Whale 🐋. Which turned the boat around and 2 of the passengers fell into the sea pic.twitter.com/xtcdYVu9bD
— Exotic Motion (@MercedesLover01) August 8, 2026
Περίπου 10 σημάδια από σκάγια στη ραχιαία πτέρυγα
Οι ερευνητές εντόπισαν τα τράυματα στη ραχιαία πτέρυγα της Toñi κατά τη διάρκεια παρατηρήσεων στον πορθμό του Γιβραλτάρ. Σύμφωνα με τις οργανώσεις που τη μελέτησαν, οι φωτογραφίες δείχνουν περίπου δέκα σημεία που είναι συμβατά με τραύματα από σκάγια.
Το γεγονός ότι η Toñi είχε φωτογραφηθεί λίγες εβδομάδες νωρίτερα χωρίς αυτά τα τραύματα ενισχύει την εκτίμηση ότι πρόκειται για πρόσφατο περιστατικό. Ορισμένα από τα σκάγια ενδέχεται να έχουν παραμείνει στο σώμα της δημιουργώντας κίνδυνο φλεγμονής ή μόλυνσης.
Δεν έχει, ωστόσο, αποδειχθεί ακόμη ποιος πυροβόλησε την όρκα, ούτε ακριβώς πού συνέβη το περιστατικό.
Οι ισπανικές αρχές εξετάζουν την υπόθεση και έχουν έρθει σε επαφή με τις πορτογαλικές αρχές, καθώς το πιθανό σημείο του περιστατικού τοποθετείται κάπου ανάμεσα στις πορτογαλικές ακτές και τον πορθμό του Γιβραλτάρ.
📹 La matriarca de las orcas ‘gladis’, de 60 años, aparece con impactos de perdigones en la aleta https://t.co/QedPzs2NgP pic.twitter.com/YGT6UtO01C
— EL PAÍS (@el_pais) August 14, 2026
Ποια είναι η Toñi, η «Γιαγιά» ενός ολόκληρου πληθυσμού
Η Toñi είναι γνωστή στους ερευνητές ως A-001. Υπολογίζεται ότι είναι περίπου 60 ετών και θεωρείται η αρχαιότερη γνωστή όρκα του ιβηρικού πληθυσμού.
Οι ερευνητές τη συνδέουν με την οικογένεια των «Gladis», δηλαδή με τις όρκες που βρέθηκαν στο επίκεντρο των ασυνήθιστων περιστατικών με σκάφη από το 2020 και μετά.
Η ίδια έχει χαρακτηριστεί «La Abuela» επειδή βρίσκεται στην κορυφή μιας γενεαλογικής γραμμής που συνδέεται με πολλές από τις νεότερες όρκες του πληθυσμού.
Η σημερινή εικόνα της οικογενειακής της γραμμής και ο ακριβής αριθμός των ζωντανών απογόνων της διαφέρει ανάλογα με τα διαθέσιμα δεδομένα παρακολούθησης, όμως η σημασία της ως ηλικιωμένου ζώου είναι αδιαμφισβήτητη.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στις όρκες.
Οι όρκες είναι εξαιρετικά κοινωνικά ζώα και σε πολλούς πληθυσμούς οι σχέσεις μέσα στις μητρικές γραμμές διαρκούν για ολόκληρη τη ζωή.
Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένα ηλικιωμένα θηλυκά μπορούν να διαδραματίζουν σημαντικό κοινωνικό ρόλο στην ομάδα τους και η ιεραρχική θέση ενός ζώου στο κοινωνικό δίκτυο μιας ομάδας μπορεί να επηρεάζει τη συνοχή της.
Γι’ αυτό οι ερευνητές δεν αντιμετωπίζουν την Toñi απλώς ως «μία ακόμη όρκα».
Η απώλεια ενός ηλικιωμένου και κοινωνικά σημαντικού ζώου μπορεί να έχει συνέπειες που δεν είναι εύκολο να μετρηθούν μόνο με αριθμούς.
Από τη… «φονική όρκα» στην πραγματική επιστημονική εξήγηση
Από το 2020, συγκεκριμένες ιβηρικές όρκες έχουν αναπτύξει μια ασυνήθιστη συμπεριφορά απέναντι σε σκάφη. Συχνά πλησιάζουν ιστιοφόρα, κατευθύνονται προς το πηδάλιο και το σπρώχνουν ή το χτυπούν.
Σε αρκετές περιπτώσεις τα πηδάλια έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, αφήνοντας τα σκάφη ακυβέρνητα και απαιτώντας επέμβαση των αρχών διάσωσης.
Οι ερευνητές έχουν καταγράψει μέχρι σήμερα ότι οι επιθέσεις έχουν ήδη οδηγήσει σε βύθιση έξι σκαφών από το 2021.
Η εικόνα που δημιουργήθηκε στα διεθνή μέσα ήταν αυτή των «killer whales» (φονικών φαλαινών) που επιτίθενται σε ανθρώπους.
Όμως η επιστημονική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Οι ερευνητές δεν έχουν βρει στοιχεία που να δείχνουν ότι οι όρκες προσπαθούν να σκοτώσουν ή να τραυματίσουν ανθρώπους. Το ενδιαφέρον τους επικεντρώνεται κυρίως στο πηδάλιο και, όταν αυτό καταστραφεί ή ακινητοποιηθεί, σε πολλές περιπτώσεις απομακρύνονται.
Μία από τις βασικές θεωρίες είναι ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά εμφανίστηκε αρχικά σε ένα ή λίγα ζώα και στη συνέχεια μεταδόθηκε κοινωνικά στα υπόλοιπα, ιδιαίτερα στα νεότερα.
Δεν πρόκειται, δηλαδή, απαραίτητα για «εκδίκηση».
Πρόκειται πιθανότερα για κοινωνικά μεταδιδόμενη συμπεριφορά, χωρίς οι επιστήμονες να έχουν καταλήξει ακόμη στο εάν πρόκειται για παιχνίδι ή κάτι άλλο, η οποία εξαπλώθηκε μέσα σε έναν πολύ μικρό και στενά συνδεδεμένο πληθυσμό.
Οι ίδιοι οι ειδικοί της Επιτροπής Επιστημονικής Έρευνας της Διεθνούς Επιτροπής Φαλαινοθηρίας έχουν ασχοληθεί με το φαινόμενο από το 2021, ακριβώς επειδή θεωρείται ασυνήθιστο και επίμονο.
Οι επιθέσεις έχουν μειωθεί το 2026 στο Γιβραλτάρ και αυξήθηκαν στα βόρεια
Σε όλη αυτή την ανεξήγητη συμπεριφορά των ορκών, υπάρχει και μία σημαντική λεπτομέρεια που προσθέτει περισσότερα ερωτηματικά.
Η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Απρίλιο του 2026 ότι οι αλληλεπιδράσεις και οι επιθέσεις των ορκών μειώθηκαν κατά το καλοκαίρι του 2025, ιδιαίτερα στην περιοχή του Κόλπου του Κάδιθ και του Γιβραλτάρ.
Αντίθετα, καταγράφηκε μικρή αύξηση στη βόρεια Ισπανία, στη Γαλικία και στην Κανταβρία.
Η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει τις ισπανικές αρχές στην ενίσχυση των προειδοποιήσεων προς τους ναυτικούς και στη δημιουργία χαρτών που δείχνουν τις περιοχές υψηλότερου κινδύνου.
Για το 2026 έχουν μάλιστα δημιουργηθεί νέες ζώνες υψηλού κινδύνου στη Γαλικία, με βάση τα ιστορικά δεδομένα αλληλεπιδράσεων.
Στον Κόλπο του Κάδιθ και στον πορθμό του Γιβραλτάρ οι αρχές συστήνουν στους ναυτικούς να αποφεύγουν συγκεκριμένες περιοχές, ιδιαίτερα από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο.
Έξι σκάφη βυθίστηκαν
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος για τους ανθρώπους είναι ανύπαρκτος.
Από το 2020 έχουν καταγραφεί εκατοντάδες αλληλεπιδράσεις.
Σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξαν σημαντικές ζημιές και βυθίσεις σκαφών.
Το επίσημο επιστημονικό διεθνές συνέδριο για τη θάλασσα του 2024 κατέγραφε έξι βυθίσεις από το 2021, τέσσερις ιστιοφόρων και δύο αλιευτικών.
Μεταγενέστερες οργανώσεις και δημοσιεύματα έχουν καταγράψει επιπλέον περιστατικά, γι’ αυτό και ο συνολικός αριθμός σήμερα παρουσιάζεται διαφορετικά ανάλογα με τη χρονική περίοδο και τη βάση δεδομένων που χρησιμοποιείται.
Οι επιθέσεις λοιπόν είναι πραγματικές, αλλά είναι επίσης πραγματικό ότι ο πληθυσμός των ιβηρικών ορκών είναι εξαιρετικά μικρός.
Η όρκα με τον… τόνο στο στόμα
Τον Ιούνιο του 2026 η οργάνωση WeWhale έδωσε στη δημοσιότητα ένα βίντεο που προσφέρει μια εντελώς διαφορετική εικόνα από εκείνη της «επιθετικής όρκας».
Η Estrella, γνωστή και ως White Gladis και μία από τις όρκες που έχουν συνδεθεί με τα περιστατικά με σκάφη, πλησίασε ήρεμα ένα ερευνητικό σκάφος έχοντας έναν τόνο στο στόμα της.
Το άφησε κοντά στο κύτος και παρέμεινε εκεί, περιμένοντας και παρατηρώντας την αντίδραση των ανθρώπων.
Η WeWhale υποστήριξε ότι το περιστατικό καταδεικνύει πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η συμπεριφορά των ίδιων ζώων όταν δεν υπάρχει το συγκεκριμένο πλαίσιο αλληλεπίδρασης με το πηδάλιο ενός ιστιοφόρου.
Το βίντεο βεβαία δεν αποδεικνύει από μόνο του ποια ακριβώς είναι η αιτία των επιθέσεων στα σκάφη.
Αποδεικνύει όμως κάτι άλλο: η συγκεκριμένη συμπεριφορά αυτών των ζώων δεν χωρά εύκολα στην εικόνα της «φονικής φάλαινας».
Ποιος και που πυροβόλησε την «Γιαγιά»;
Δεν έχει αποδειχθεί ότι η Toñi πυροβολήθηκε από άνθρωπο που είχε προηγουμένως αντιμετωπίσει κάποια επίθεση στο σκάφος του, ούτε σε ποια περιοχή πυροβολήθηκε η όρκα.
Η πιθανότητα, ωστόσο να έχει πυροβοληθεί στην Πορτογαλία εξετάζεται, επειδή η Toñi μετακινείται σε μια τεράστια θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Πορτογαλία, την Ισπανία και τον πορθμό του Γιβραλτάρ.
Οι ισπανικές αρχές έχουν ήδη κινητοποιηθεί για να προσδιορίσουν πού και πώς τραυματίστηκε.
Αν επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για σκόπιμο πυροβολισμό που μάλλον είναι και το πιθανότερο, η υπόθεση θα αποκτήσει και σαφή νομική διάσταση.
Οι ιβηρικές όρκες είναι προστατευόμενο είδος υπό το ισπανικό, πορτογαλικό, ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Οι κανόνες προστασίας απαγορεύουν ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν βλάβη ή ενόχληση στα ζώα.
Ένας πληθυσμός που δεν αντέχει πολλές απώλειες
Η ιβηρική όρκα δεν είναι ένας μεγάλος και ακμαίος πληθυσμός που μπορεί εύκολα να απορροφήσει απώλειες.
Το ισπανικό υπουργείο Περιβάλλοντος αναφέρει σήμερα ότι πρόκειται για πληθυσμό μικρότερο των 40 ατόμων και έχει θεσπίσει ειδικό σχέδιο προστασίας.
Τα ζώα συνδέονται με τη διαθεσιμότητα του ερυθρού τόνου, ακολουθώντας τις μετακινήσεις του θηράματός τους.
Αυτό σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν ήδη πολλαπλές πιέσεις: περιορισμένη διαθεσιμότητα τροφής, θαλάσσια κυκλοφορία, ρύπανση και αλληλεπιδράσεις με ανθρώπινες δραστηριότητες.
Σε έναν τόσο μικρό πληθυσμό, κάθε ενήλικο ζώο έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι θα είχε σε έναν πολυπληθή πληθυσμό και η Toñi είναι ένα από τα μεγαλύτερα σε ηλικία ζώα.
Η ειρωνεία της ιστορίας
Υπάρχει κάτι σχεδόν ειρωνικό στην υπόθεση.
Για χρόνια, οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυτές τις όρκες ως πρόβλημα επειδή τα ζώα έχουν κάνει επιθέσεις σε σκάφη κι έχουν καταστρέψει τα πηδάλια τους, με συνέπεια οι άνθρωποι να χάνουν τον έλεγχο και με μερικά από αυτά να έχουν βυθιστεί, με τους επιστήμονες να καλούνται να απαντήσουν στο γιατί οι συγκεκριμένες όρκες ανέπτυξαν αυτή τη συμπεριφορά.
Οι αρχές από τη δική τους πλευρά όμως έχουν επίσης να λύσουν ένα πολύ διαφορετικό ερώτημα: ποιος τραυμάτισε την Toñi και γιατί;
Μέχρι να υπάρξουν απαντήσεις, η υπόθεση της «Γιαγιάς» λειτουργεί σαν μια υπενθύμιση ότι στη θάλασσα δεν υπάρχει πάντα μια απλή ιστορία με «θύτες» και «θύματα». Υπάρχουν δύο είδη που προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τον ίδιο χώρο, με τον άνθρωπο να βρίσκεται σε σημείο υπεροχής.
Στην περίπτωση της Ιβηρικής όρκας, ο χώρος αυτός (που είναι ο φυσικός τους κόσμος και όχι του ανθρώπου) να γίνεται όλο και πιο δύσκολος, στενός και επικίνδυνος για αυτές.
Πηγή: skai.gr
