Η εικόνα επαναλαμβάνεται σχεδόν καθημερινά στα νότια παράλια της Κρήτης. Λέμβοι και αλιευτικά σκάφη καταφθάνουν από τις ακτές της Λιβύης μεταφέροντας δεκάδες ή και εκατοντάδες ανθρώπους. Οι τοπικές αρχές προσπαθούν να διαχειριστούν τις αφίξεις, οι δήμοι ζητούν περισσότερη κρατική στήριξη και το υπουργείο Μετανάστευσης αναζητά τρόπους να αποσυμφορήσει το νησί. Μόνο τον Μάιο περισσότεροι από 1.600 μετανάστες έφτασαν στην Κρήτη, ενώ τις πρώτες ημέρες του Ιουνίου καταγράφηκαν ακόμη πάνω 500 αφίξεις.
Την ίδια στιγμή το νησί εξακολουθεί να μην διαθέτει μόνιμη δομή υποδοχής, με αποτέλεσμα το υπουργείο να προχωρήσει σε διαγωνισμό ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ για τη μεταφορά των νεοαφιχθέντων στην ενδοχώρα. Μάλιστα, στο πλαίσιο αυτό, νέο επεισόδιο στην δημιουργία δομής μεταναστών στο Ηράκλειο φέρνει η φημολογούμενη χωροθέτησή της στο παλιό ΚΤΕΟ, στον Καρτερό, αφού το ενδεχόμενο εγκατάστασής της στις Μαλάδες «αποσύρθηκε» από την ΕΑΣΗ.
Βάσει των παραπάνω είναι σαφές πως η Κρήτη έχει μετατραπεί πλέον σε ένα από τα βασικά σημεία εισόδου μεταναστών και προσφύγων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αριθμοί δείχνουν ότι η πίεση αυξάνεται. Από τις αρχές του έτους έως σήμερα έχουν φτάσει στο νησί 5.614 άνθρωποι έναντι 4.547 το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι.
Κι ενώ οι τοπικές κοινωνίες αναζητούν απαντήσεις για το πώς θα διαχειριστούν την κατάσταση, η Ελλάδα και η Ευρώπη ετοιμάζονται να εφαρμόσουν ένα εντελώς νέο πλαίσιο για το μεταναστευτικό. Ποιες δοκιμασίες φέρνουν όμως οι νέες αυτές αλλαγές και πως επηρεάζεται η Κρήτη απο το νέο πλαίσιο;
To Creta24 καταγράφει πώς αλλάζει η διαχείριση του μεταναστευτικού από αυτό τον μήνα.
Γιατί αυξάνονται οι αφίξεις
Πίσω από την αυξημένη πίεση που καταγράφεται στην Κρήτη βρίσκονται εξελίξεις που εκτείνονται πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Καθημερινής, η κυβέρνηση επεξεργάζεται σενάρια που προβλέπουν αύξηση των μεταναστευτικών ροών ακόμη και κατά 20% μέσα στο καλοκαίρι. Η βασική ανησυχία συνδέεται με τον συνεχιζόμενο πόλεμο στο Σουδάν αλλά και με τη συγκέντρωση μεγάλου αριθμού πολιτών του Μπανγκλαντές στην Αίγυπτο, οι οποίοι στη συνέχεια μετακινούνται προς τη Λιβύη αναζητώντας δίοδο προς την Ευρώπη.
Το ρεπορτάζ αναφέρει πως οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι οι Σουδανοί που φτάνουν στη χώρα διαθέτουν σε μεγάλο βαθμό προσφυγικό προφίλ λόγω του εμφυλίου πολέμου, ενώ διαφορετική είναι η εικόνα για πολίτες άλλων χωρών όπως η Αίγυπτος, το Μπανγκλαντές και το Πακιστάν. Η διάκριση αυτή αποκτά πλέον κεντρικό ρόλο στη νέα πολιτική που σχεδιάζεται τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αλλαγή φιλοσοφίας για το μεταναστευτικό σε Ευρώπη και Ελλάδα
Την ίδια ώρα σε λίγες ημέρα και συγκεκριμένα στις 12 Ιουνίου ξεκινά σταδιακά η εφαρμογή του νέου Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο αποτελεί τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου μετά την προσφυγική κρίση του 2015.
Η βασική του φιλοσοφία είναι ότι η διαδικασία θα ξεκινά αμέσως στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάθε άνθρωπος που εισέρχεται παράτυπα θα περνά από διαδικασία ελέγχου κατά την οποία θα γίνεται ταυτοποίηση, λήψη βιομετρικών στοιχείων, έλεγχος ασφαλείας και καταγραφή σε ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων. Στόχος είναι οι αρχές να γνωρίζουν γρήγορα ποιος είναι ο νεοεισερχόμενος, από ποια χώρα προέρχεται και αν έχει πιθανότητες να λάβει διεθνή προστασία.
Παράλληλα, επιταχύνονται σημαντικά οι διαδικασίες ασύλου. Οι αιτήσεις που θεωρούνται πιθανό να απορριφθούν θα εξετάζονται με ταχύτερες διαδικασίες και οι αποφάσεις θα πρέπει να εκδίδονται μέσα σε διάστημα έως δώδεκα εβδομάδων. Η λογική του νέου συστήματος είναι να τερματιστούν οι πολυετείς εκκρεμότητες που χαρακτήριζαν επί χρόνια το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου.
Αλλάζει η αξιολόγηση των μεταναστών στην Ελλάδα
Για να εφαρμοστούν οι νέοι κανόνες, η κυβέρνηση κατέθεσε στη Βουλή το νομοσχέδιο που ενσωματώνει το ευρωπαϊκό πλαίσιο στην ελληνική νομοθεσία. Πρόκειται για μια εκτεταμένη μεταρρύθμιση που σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του υπουργείου θα κοστίσει περισσότερα από 720 εκατομμύρια ευρώ μέχρι το 2028.
Στην πράξη, το νέο μοντέλο προβλέπει ότι όσοι φτάνουν στα ελληνικά σύνορα θα διαχωρίζονται πολύ νωρίς ανάλογα με το αν θεωρείται ότι διαθέτουν προσφυγικό προφίλ. Οι αιτήσεις ασύλου θα εξετάζονται ταχύτερα και όσοι δεν λαμβάνουν διεθνή προστασία θα παραμένουν σε ελεγχόμενες δομές μέχρι να καταστεί δυνατή η επιστροφή τους. Το σύστημα στηρίζεται στην παραδοχή ότι η γρήγορη αξιολόγηση και οι αποτελεσματικές επιστροφές μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά για τις παράτυπες μετακινήσεις.
Για την κυβέρνηση, το νέο πλαίσιο αποτελεί ένα αναγκαίο εργαλείο για τη διαχείριση των αυξημένων πιέσεων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η έμφαση πρέπει να δοθεί στην προστασία των συνόρων και στην ενίσχυση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται άσυλο.
Συνήγορος του Πολίτη: Υπερβολικά αυστηρό το ελληνικό νομοσχέδιο
Το νομοσχέδιο δεν πέρασε χωρίς αντιδράσεις. Ο Συνήγορος του Πολίτη εκτιμά ότι το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο αποτελεί ήδη ένα σαφώς πιο περιοριστικό πλαίσιο σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς ασύλου. Ωστόσο, στις παρατηρήσεις του προς τη Βουλή υποστηρίζει ότι η ελληνική νομοθετική πρόταση αξιοποιεί στο μέγιστο βαθμό τις αυστηρότερες δυνατότητες που προβλέπουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί, ενώ σε ορισμένα σημεία εισάγει ακόμη πιο περιοριστικές ρυθμίσεις.
Η ανεξάρτητη αρχή εκφράζει ανησυχίες για τη διεύρυνση της κράτησης, για τις προβλέψεις που αφορούν ανηλίκους και για τον κίνδυνο αποδυνάμωσης των εγγυήσεων προστασίας των αιτούντων άσυλο. Παράλληλα, ζητεί τη δημιουργία ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής του, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι διαδικασίες ασύλου και επιστροφών πραγματοποιούνται με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και στις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας.
Νέα συμφωνία ΕΕ με τρίτες χώρες
Την ίδια στιγμή οι Βρυξέλλες προχωρούν σε ακόμη ένα βήμα. Με πολιτική συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ανοίγει ο δρόμος για έναν νέο Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος συμπληρώνει το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη δυνατότητα δημιουργίας ειδικών κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ετσι τα κράτη μέλη θα μπορούν να συνάπτουν συμφωνίες με χώρες εκτός ΕΕ ώστε να φιλοξενούνται εκεί άνθρωποι που έχουν λάβει αρνητική απόφαση ασύλου μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής τους.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Κρήτη
Οι αλλαγές που συζητούνται στις Βρυξέλλες και στην Αθήνα έχουν πολύ συγκεκριμένο αποτύπωμα στην Κρήτη. Το νησί βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας νέας μεταναστευτικής διαδρομής και καλείται να εφαρμόσει στην πράξη ένα πλαίσιο που φιλοδοξεί να είναι ταχύτερο και αυστηρότερο από το προηγούμενο.
Το ερώτημα που θα κρίνει την επιτυχία του είναι αν οι επιστροφές θα μπορέσουν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά. Διότι ακόμη και σήμερα πολλές χώρες αρνούνται να δεχθούν πίσω υπηκόους τους, με αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι να παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε καθεστώς αβεβαιότητας. Αν αυτό το πρόβλημα δεν λυθεί, η Ευρώπη ακόμη κι αν επιταχύνει τις διαδικασίες ασύλου για τους αιτούντες διεθνούς προστασίας, θα συνεχίσει να δυσκολεύεται να εφαρμόσει το τελευταίο και πιο κρίσιμο στάδιο της πολιτικής της.
Και ενώ οι νέοι κανόνες ετοιμάζονται να τεθούν σε εφαρμογή, οι αφίξεις στα νότια παράλια της Κρήτης συνεχίζονται. Για τους κατοίκους του νησιού, τους ανθρώπους που φτάνουν από την Βόρεια Αφρική και τις αρχές που καλούνται να διαχειριστούν την κατάσταση, η συζήτηση για το μεταναστευτικό έχει περάσει από τη θεωρία στην πράξη από καιρού.
