Ενώ η Γάζα μετρά τις πληγές της, μια σειρά από σχέδια για τη μεταπολεμική ανοικοδόμησή της παίρνουν μορφή, από το φιλόδοξο παλαιστινιακό «Σχέδιο Φοίνικας» έως τη φανταχτερή «Ριβιέρα της Γάζας» του Ντόναλντ Τραμπ.
Όμως, οι πολιτικές διαιρέσεις, η εύθραυστη εκεχειρία και ο ισραηλινός έλεγχος στις περισσότερες περιοχές καθιστούν την ανασυγκρότηση όραμα περισσότερο θεωρητικό παρά ρεαλιστικό.
Μέσα σε μια εύθραυστη εκεχειρία, οι κάτοικοι της Γάζας κάνουν τα πρώτα, διστακτικά βήματα σε έναν μακρύ δρόμο προς την αποκατάσταση.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Μπουλντόζες καθαρίζουν τους δρόμους, ρίχνοντας τα συντρίμμια του πολέμου σε φορτηγά που περιμένουν. Βουνά από μπάζα υψώνονται δεξιά κι αριστερά, τα απομεινάρια άλλοτε ζωντανών συνοικιών.
Η έκταση της καταστροφής είναι τεράστια. Ο ΟΗΕ εκτιμά το κόστος των ζημιών στα 70 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ σχεδόν 300.000 σπίτια και διαμερίσματα έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί, σύμφωνα με το δορυφορικό κέντρο Unosat.
Η Λωρίδα της Γάζας είναι σπαρμένη με 60 εκατομμύρια τόνους μπάζα, ανακατεμένα με ανενεργές βόμβες και πτώματα.
Συνολικά, περισσότεροι από 68.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη Γάζα τα τελευταία δύο χρόνια, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της περιοχής, που ελέγχεται από τη Χαμάς. Τα στοιχεία του γίνονται δεκτά από τα Ηνωμένα Έθνη και άλλους διεθνείς οργανισμούς.
Μέσα σε αυτή την ανείπωτη καταστροφή, είναι δύσκολο να γνωρίζει κανείς από πού να ξεκινήσει.
Στο τραπέζι για την ανοικοδόμηση της μεταπολεμικής Γάζας έχουν πέσει μεγαλεπήβολα σχέδια που εκπονούνται από εκείνους που διαθέτουν χρήμα και ισχύ σε μακρινές πρωτεύουσες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, είχε εκφράσει τη δική του άποψη.
Όμως οι κάτοικοι της Γάζας δηλώνουν στο BBC επιφυλακτικοί απέναντι σε προτάσεις που σχεδιάζονται από το εξωτερικό. Έχουν το δικό τους όραμα για το μέλλον του τόπου τους. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι ποιος θα καθορίσει τελικά το μέλλον της Γάζας.
Από τη «Ριβιέρα του Τραμπ» στο «Σχέδιο Φοίνικας»
Ο Γιαχιά αλ-Σαράζ, δήμαρχος της Γάζας διορισμένος από τη Χαμάς, επιθεωρεί τα ερείπια της πόλης, την ώρα που ορισμένα καταστήματα και εστιατόρια αρχίζουν δειλά να ανοίγουν ξανά. «Οι άνθρωποι θέλουν να ζήσουν και το αξίζουν», λέει.
Ο ίδιος τονίζει ότι η Χαμάς έχει το δικό της σχέδιο ανοικοδόμησης, το οποίο ονομάζει «Φοίνικα της Γάζας».
Πρόκειται για το πρώτο παλαιστινιακό σχέδιο ανοικοδόμησης που εμφανίστηκε εν μέσω του πολέμου. Στο ψηφιακό βίντεο που το συνοδεύει, οι κατεστραμμένες γειτονιές μεταμορφώνονται σαν από θαύμα σε σύγχρονες συνοικίες, μια εικονική αναγέννηση μέσα από τις στάχτες.
«Θέλαμε να καλύψουμε το κενό», λέει η Γιάρα Σάλεμ, πρώην ανώτατο στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας, με 30 χρόνια εμπειρίας σε εμπόλεμες ζώνες, μεταξύ των οποίων και το μεταπολεμικό Ιράκ. «Δεν μπορείς να έχεις σχέδια ανοικοδόμησης που επιβάλλονται απ’ έξω, όταν εσύ ο ίδιος δεν έχεις όραμα για τη δική σου χώρα», σημειώνει.
Η δημοσίευση του Σχεδίου Φοίνικας τον Φεβρουάριο ήρθε ύστερα από 13 μήνες δουλειάς μιας ευρείας συμμαχίας περίπου 700 Παλαιστινίων ειδικών στην ανοικοδόμηση, ορισμένοι εκ των οποίων εργάζονται στο εξωτερικό.
Το σχέδιο αξιοποίησε τη γνώση και την εμπειρία αρχιτεκτόνων και μηχανικών από τη Λωρίδα της Γάζας, ενώ συμμετείχαν και φοιτητές του Πανεπιστημίου Birzeit στη Δυτική Όχθη.
Η Χαμάς, που διατηρεί πολιτικό έλεγχο στους δήμους της περιοχής, δεν συμμετείχε.
Σήμερα, οι δημιουργοί του σχεδίου αναγνωρίζουν ότι η τύχη του δεν εξαρτάται πλέον από τους ίδιους, καθώς ανταγωνιστικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν παλεύουν να επιβάλουν τη δική τους εκδοχή για το μέλλον της Γάζας.
Το όραμα του Φοίνικα έρχεται σε έντονη αντίθεση με τη λαμπερή «Ριβιέρα της Γάζας», μια αμφιλεγόμενη πρόταση που παρουσίασε τον Φεβρουάριο ο Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο.
«Η παραλιακή ζώνη της Γάζας θα μπορούσε να έχει τεράστια αξία», είχε δηλώσει ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, μιλώντας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ πέρυσι, «αν οι άνθρωποι εστίαζαν στη δημιουργία μέσων διαβίωσης».
Το ειρηνευτικό σχέδιο των 20 σημείων του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γάζα, που συμφωνήθηκε τον Οκτώβριο, περιλαμβάνει αναφορές σε ένα «οικονομικό σχέδιο ανάπτυξης του Τραμπ» για την ανοικοδόμηση και «αναζωογόνηση» της περιοχής, καθώς και τη δημιουργία ενός διεθνούς «Συμβουλίου Ειρήνης» για την εποπτεία της διακυβέρνησης, ενώ έχουν υπάρξει εικασίες ότι θα τεθεί επικεφαλής ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ.
Υψηλή τεχνολογία και «έξυπνες πόλεις» με τεχνητή νοημοσύνη
Η «Ριβιέρα της Γάζας» του Τραμπ, ωστόσο, δεν είναι η μόνη λαμπερή εκδοχή ενός φουτουριστικού οράματος για τη μεταπολεμική Γάζα.
Ένα έγγραφο που διέρρευσε και δημοσίευσε η Washington Post τον Αύγουστο, παρουσίαζε ένα παρόμοιο σχέδιο: Μια Γάζα υψηλής τεχνολογίας, υπό αμερικανική επιτροπεία για δέκα χρόνια.
Το σχέδιο, με την ονομασία Gaza Reconstitution, Economic Acceleration and Transformation Trust (GREAT), δηλαδή «Σπουδαία» εν συντομία, αποδίδεται σε Ισραηλινούς και Αμερικανούς συμβούλους, με συμμετοχή συνεργατών του Ινστιτούτου Global Change του Τόνι Μπλερ.
Σύμφωνα με το έγγραφο, προβλέπεται η δημιουργία σειράς “έξυπνων, σχεδιασμένων πόλεων με τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης”, με την παρατήρηση ότι ο ανεπαρκής πολεοδομικός σχεδιασμός βρίσκεται «στη ρίζα της συνεχιζόμενης εξέγερσης στη Γάζα».
Το σχέδιο περιλάμβανε επίσης την αμφιλεγόμενη ιδέα της «εθελοντικής μετεγκατάστασης», βάσει της οποίας το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Γάζας θα αποχωρούσε από τη Λωρίδα με αντάλλαγμα μία αποζημίωση 5.000 δολαρίων και επιδοτούμενο ενοίκιο στο εξωτερικό.
Όλα αυτά έρχονται σε σαφή αντίθεση με το Σχέδιο Φοίνικας, το οποίο στοχεύει στην προστασία της υπάρχουσας υποδομής και, όπου είναι δυνατόν, στην αποκατάσταση του κοινωνικού και γεωγραφικού ιστού της περιοχής.
«Αυτά τα σχεδόν παραισθητικά σχέδια δημιουργούν ένα επικίνδυνο άνοιγμα για τον καταστροφικό καπιταλισμό», προειδοποιεί ο Ράτζα Χαλίντι, γενικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής της Παλαιστίνης, ενός ανεξάρτητου think tank.
«Το παλαιστινιακό κράτος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να σχεδιάσει ποια Γάζα θέλουμε να χτίσουμε, πότε και με ποιο κόστος.
Αυτό πρέπει να είναι ένα παλαιστινιακό όραμα και ο φόβος μου είναι ότι θα παραγκωνιστούμε».
Η Σέλι Κάλμπερτσον, ανώτερη ερευνήτρια του think tank RAND και συγγραφέας μιας εκτενούς μελέτης για την ανοικοδόμηση της Γάζας, θεωρεί επίσης ότι η περιοχή δεν είναι μια λευκή σελίδα που μπορεί απλώς να μετατραπεί σε μια νέα εκδοχή του Ντουμπάι.
«Υπάρχει μια βαθιά πολιτιστική κληρονομιά, πόλεις που υπάρχουν εδώ και χιλιετίες», εξηγεί. «Δεν είναι σωστό να τα σβήνεις όλα και να ξεκινάς από την αρχή. Πρέπει να χτίζεις πάνω σε ό,τι υπάρχει.»
«Η ψυχή και το πνεύμα της Γάζας»
Το Σχέδιο Φοίνικας και τα δυτικά δεν είναι τα μόνα που κυκλοφορούν.
Ένα ακόμη σχέδιο, που συνέταξε η Αίγυπτος και υιοθετήθηκε βιαστικά από τον Αραβικό Σύνδεσμο σε σύνοδο στο Κάιρο τον Μάρτιο, προβλέπει πενταετές πρόγραμμα ανοικοδόμησης.
Όπως και το Σχέδιο Φοίνικας, δίνει έμφαση στη συμμετοχή των κατοίκων της Γάζας σε κάθε στάδιο, ώστε να καλλιεργηθεί το αίσθημα ιδιοκτησίας και να ανταποκρίνονται οι παρεμβάσεις στις πραγματικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.
Την ίδια ώρα, η Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ), υπό τον πρόεδρο Μαχμούντ Αμπάς, επεξεργάζεται τις δικές της προτάσεις για τη Γάζα, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου επανένωσης της περιοχής με τη Δυτική Όχθη, στο πλαίσιο ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.
Στο γραφείο του στη Ραμάλα, ο υπουργός Σχεδιασμού της ΠΑ, Εστέφαν Σαλάμεχ, είπε ότι όποιο σχέδιο κι αν επικρατήσει, η Γάζα του μέλλοντος θα είναι αναπόφευκτα διαφορετική, αλλά ορισμένα πράγματα πρέπει να μείνουν ίδια.
«Μην ξεχνάτε ότι το 70% του πληθυσμού της Γάζας αποτελείται από Παλαιστίνιους πρόσφυγες», λέει ο Εστέφαν Σαλάμεχ. «Και πρέπει να διατηρήσουμε αυτή την προσφυγική ταυτότητα. Πρέπει να διαφυλάξουμε την ψυχή και το πνεύμα της Γάζας.»
Για τον Σαλάμεχ, αυτό σημαίνει αναδημιουργία των προσφυγικών καταυλισμών της Γάζας, όπου εκατοντάδες χιλιάδες απόγονοι των Παλαιστινίων που έφυγαν ή εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους κατά τον πόλεμο του 1948–49, έχουν ζήσει έκτοτε.
Με το πέρασμα των δεκαετιών, οι καταυλισμοί αυτοί εξελίχθηκαν από σκηνές και παράγκες της δεκαετίας του 1950 σε πυκνοκατοικημένες, ζωντανές κοινότητες, με τα υψηλότερα ποσοστά πληθυσμιακής πυκνότητας στον κόσμο.
Το σχέδιο της Παλαιστινιακής Αρχής δεν στοχεύει στην αναπαραγωγή παραγκουπόλεων, αλλά στη διατήρηση του δεσμού μεταξύ των ανθρώπων που τις κατοικούσαν και στη συνέχεια των δεμένων κοινοτήτων που αποτελούν τον ιστό της κοινωνικής ζωής στη Γάζα.
Μια αργή, επίπονη διαδικασία
Η ανοικοδόμηση της Γάζας αναμένεται να είναι μια αργή και επίπονη διαδικασία, αυτό που η Σέλι Κάλμπερτσον αποκαλεί «σταδιακό αστικό μετασχηματισμό» (incremental urbanism).
«Το να ζουν οι άνθρωποι μέσα στις κατεστραμμένες αλλά κατοικήσιμες περιοχές, ενώ τις ξαναχτίζουν σταδιακά, θα είναι, πιστεύουμε, το κλειδί για τη διατήρηση των κοινοτήτων και την επιστροφή των κατοίκων στους τόπους τους», εξηγεί.
Ωστόσο, προσθέτει, υπάρχουν περιοχές που έχουν καταστραφεί τόσο ολοκληρωτικά και είναι τόσο επικίνδυνες, ώστε το μόνο ρεαλιστικό βήμα είναι να περιφραχθούν, να κατεδαφιστούν και να ξαναχτιστούν από την αρχή.
«Αυτή δεν θα είναι μια πενταετής ανοικοδόμηση, πιθανότατα θα χρειαστούν δεκαετίες», προειδοποιεί.
Ο υπουργός Σχεδιασμού της Παλαιστινιακής Αρχής προβλέπει πιο σύντομο χρονοδιάγραμμα, αλλά τονίζει ότι τίποτα δεν μπορεί να ξεκινήσει πριν υπάρξουν πολιτικές και ασφαλιστικές ρυθμίσεις, ανοίξουν τα σύνορα ώστε να επιτραπεί η εισαγωγή οικοδομικών υλικών και εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση.
Ωστόσο, εκεί ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο εμπόδιο: για να δεσμευτούν οι διεθνείς δωρητές να διαθέσουν τα δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται για την ανοικοδόμηση της Γάζας, πρέπει πρώτα να υπάρξει συναίνεση για το ποιο θα είναι το τελικό σχέδιο αποκατάστασης.
Η Αίγυπτος σκοπεύει να συγκαλέσει μια διάσκεψη για την ανοικοδόμηση, αλλά η ημερομηνία δεν έχει ακόμη οριστεί. Οι πιο πιθανοί χρηματοδότες -η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα- ζητούν εγγυήσεις ότι οι τεράστιες επενδύσεις τους δεν θα χαθούν σε έναν μελλοντικό πόλεμο στη Γάζα.
Όμως, με την ισραηλινή κυβέρνηση να αντιτίθεται σθεναρά στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, κάτι που αποτελεί βασική απαίτηση της Σαουδικής Αραβίας, τα πολιτικά εμπόδια παραμένουν τεράστια.
Το Ισραήλ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι δεν αντιτίθεται στο να ξεκινήσουν επενδυτές και κατασκευαστές από διάφορες χώρες έργα ανοικοδόμησης σε περιοχές που ελέγχονται από τον ισραηλινό στρατό (IDF).
Πηγή: skai.gr
