Η ξηρασία απειλεί την ηλεκτροδότηση της Ευρώπης

Η ξηρασία, ο καύσωνας και η πτώση της στάθμης των υδάτων πλήττουν σφοδρά την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ιδίως η Ουγγαρία και η Ρουμανία αντιμετωπίζουν σοβαρά ενεργειακά προβλήματα.Κοίτες ποταμών που έχουν καταλήξει να είναι μικρά ρυάκια, άσφαλτος που λιώνει σαν βούτυρο, ξεραμένα χωράφια – αυτές είναι οι εικόνες της ξηρασίας στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η πρωτοφανής έλλειψη βροχοπτώσεων των τελευταίων μηνών και τα κύματα καύσωνα του φετινού καλοκαιριού έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στην οικονομία και τις υποδομές των περιοχών αυτών. Στον αγροτικό τομέα είναι εδώ και καιρό σαφές πως οι σοδειές στη Νοτιοανατολική Ευρώπη θα είναι σημαντικά χαμηλότερες από τον ετήσιο μέσο όρο.

Ένα άλλο μείζον πρόβλημα ωστόσο είναι πως η ξηρασία έχει προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου κρίση στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε αρκετές χώρες, αναγκάζοντας διάφορες επιχειρήσεις να διακόψουν την παραγωγή λόγω της ιστορικά χαμηλής στάθμης του Δούναβη – ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν και άλλα μεγάλα ποτάμια της Ευρώπης, όπως ο Ρήνος. Επί του παρόντος Ουγγαρία και Ρουμανία είναι οι χώρες που πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή κρίση. Άλλα κράτη που συνορεύουν με τον Δούναβη – η Αυστρία, η Σλοβακία, η Σερβία και η Βουλγαρία – υποφέρουν επίσης από τη χαμηλή στάθμη των υδάτων.

Γιατί όμως, παρ’ ότι αντιμετωπίζουν παρόμοιες καιρικές συνθήκες, ορισμένες χώρες πλήττονται σοβαρότερα από άλλες;

Ουγγαρία: Η σοβαρότερη ενεργειακή κρίση εδώ και δεκαετίες

Καμία χώρα της περιοχής δεν πλήττεται τόσο από την ξηρασία και τη ζέστη όσο η Ουγγαρία. Εδώ και μήνες σημειώνονται σε μεγάλα τμήματα της χώρας ελάχιστες ή καθόλου βροχοπτώσεις, ενώ σε πολλά σημεία της χώρας οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 40 βαθμούς Κελσίου.

Λόγω της ιστορικά χαμηλής στάθμης των υδάτων του Δούναβη, ο πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής Paks αναγκάστηκε να διακόψει σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία του, καθώς δεν υπάρχει πλέον επαρκής ποσότητα νερού για ψύξη και η θερμοκρασία του νερού του Δούναβη είναι υπερβολικά υψηλή. Ο σταθμός λειτουργεί αυτή τη στιγμή περίπου στο 12% της δυναμικότητάς του. Και εάν η στάθμη του Δούναβη συνεχίσει να πέφτει, θα πρέπει να διακόψει εντελώς τη λειτουργία του.

Εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης, η ουγγρική κυβέρνηση καλεί τους μεγάλους καταναλωτές ενέργειας να εξοικονομήσουν ηλεκτρική ενέργεια. Ως αποτέλεσμα, αρκετές αυτοκινητοβιομηχανίες και άλλες μεγάλες επιχειρήσεις έχουν περιορίσει την παραγωγή τους. Παρ’ ότι η Ουγγαρία διαθέτει σημαντική δυναμικότητα ηλιακής ενέργειας, στερείται εγκαταστάσεων αποθήκευσης, έχει πολύ λίγους σύγχρονους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο και πολύ μικρή δυναμικότητα αιολικής ή υδροηλεκτρικής ενέργειας.

Σε κρίση και Ρουμανία, Σερβία

Η Ρουμανία βιώνει μια παρόμοια, αν και κάπως λιγότερο σοβαρή, ενεργειακή κρίση. Ο πυρηνικός σταθμός Cernavoda, που βρίσκεται επίσης στον Δούναβη, στα νοτιοανατολικά της χώρας, παράγει περίπου το ένα πέμπτο της ηλεκτρικής ενέργειας της Ρουμανίας. Λόγω της εξαιρετικά χαμηλής στάθμης του ποταμού, ένας από τους δύο αντιδραστήρες του σταθμού τέθηκε εκτός λειτουργίας την περασμένη εβδομάδα.

Η Ρουμανία διαθέτει ένα σχετικά ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα που αποτελείται από υδροηλεκτρική ενέργεια, πυρηνική ενέργεια, φυσικό αέριο, άνθρακα και αιολική ενέργεια. Ωστόσο, επειδή η υδροηλεκτρική ενέργεια αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, η Ρουμανία είναι ιδιαιτέρως ευάλωτη σε κύματα ξηρασίας. Λόγω της ενεργειακής κρίσης αρκετές μεγάλες εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Dacia και η Ford Romania, έχουν περιορίσει επίσης την παραγωγή τους.

Η Σερβία υποφέρει και αυτή σοβαρά από την ξηρασία και τη χαμηλή στάθμη του Δούναβη. Το ενεργειακό της μείγμα είναι ακατάλληλο για παρατεταμένες ξηρές περιόδους. Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα Kostolac A και B, ανατολικά του Βελιγραδίου, οι οποίοι βασίζονται στο νερό του Δούναβη για ψύξη, αναγκάστηκαν επίσης να περιορίσουν την παραγωγή τους.

Η Σερβία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον Δούναβη για τη μεταφορά άνθρακα και πετροχημικών προϊόντων. Εξαιτίας όμως της χαμηλής στάθμης του νερού τα φορτηγά πλοία μπορούν αυτή τη στιγμή να μεταφέρουν μόνο ένα κλάσμα των κανονικών φορτίων τους. Παρ’ όλα αυτά, η ενεργειακή κρίση δεν έχει μέχρι στιγμής γίνει τόσο σοβαρή ώστε μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις να αναγκαστούν να περιορίσουν την παραγωγή τους.

Σλοβακία και Αυστρία πλήττονται λιγότερο

Καλύτερα μοιάζουν τα πράγματα για τη Σλοβακία και την Αυστρία. Στη Σλοβακία περίπου το 60% της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται από πυρηνικούς σταθμούς, ενώ άλλο ένα 20% από υδροηλεκτρική ενέργεια. Σε αντίθεση με την Ουγγαρία και τη Ρουμανία, οι δύο από τους τρεις πυρηνικούς σταθμούς της Σλοβακίας χρησιμοποιούν διαφορετικά συστήματα ψύξης, τα οποία, αφ’ ότου αξιοποιήσουν το νερό του εκάστοτε ποταμού, αποβάλλουν τη θερμότητα πιο αποτελεσματικά και απαιτούν μικρότερες ποσότητες υδάτων για να διατηρήσουν τη λειτουργία τους σε υψηλά επίπεδα.

Η δε Αυστρία έχει επίσης πληγεί λιγότερο σοβαρά από την Ουγγαρία. Ένας λόγος για αυτό είναι πως μέρος της υδροηλεκτρικής δυναμικότητας της Αυστρίας προέρχεται από μονάδες αποθήκευσης και αποταμιευτήρες και όχι από σταθμούς συνεχούς ροής.

Οι τελευταίοι εξαρτώνται άμεσα από τον όγκο νερού που ρέει στους ποταμούς, ενώ οι μονάδες αποθήκευσης και αποταμίευσης μπορούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιώντας νερό που είναι ήδη αποθηκευμένο σε ταμιευτήρες, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες κατά τη διάρκεια παρατεταμένων κυμάτων καύσωνα και ξηρασιών. Επιπλέον, η Αυστρία παράγει περίπου το 30% της ηλεκτρικής της ενέργειας από άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Καλύτερη εικόνα στη Βουλγαρία

Σε αντίθεση με τη γειτονική Ρουμανία, η ξηρασία και η ζέστη δεν προκαλούν ακόμη ενεργειακή κρίση στη Βουλγαρία.

Η χώρα παράγει έως και το 40% της ενέργειάς της μέσω του πυρηνικού σταθμού Kozloduy, ο οποίος βρίσκεται επίσης στον Δούναβη. Ωστόσο, το σύστημα ψύξης του είναι καλύτερα σχεδιασμένο για να λειτουργεί σε συνθήκες χαμηλής στάθμης νερού και ως αποτέλεσμα λειτουργεί ακόμη με σχεδόν πλήρη δυναμικότητα.

Ταυτοχρόνως, η Βουλγαρία εξαρτάται μόνο οριακά από την υδροηλεκτρική ενέργεια και τα τελευταία χρόνια έχει αυξήσει σημαντικά τη δυναμικότητά της σε ηλιακή και αιολική ενέργεια.

Η μεγαλύτερη διαφορά της σε σχέση με όλες τις άλλες χώρες βρίσκεται στις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας σε μπαταρίες. Η Βουλγαρία διαθέτει αυτή τη στιγμή συστήματα αποθήκευσης με ισχύ 3,4 γιγαβάτ και αποθηκευτική ικανότητα 8,6 γιγαβατωρών. Αυτή η αποθηκευτική ικανότητα αντιστοιχεί στο 16% της συνολικής εγκατεστημένης δυναμικότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας – ποσοστό που δεν έχει καμία άλλη χώρα στον κόσμο.

Αυτές οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης επιτρέπουν στη Βουλγαρία να εξισορροπεί ελλείψεις στην προσφορά και περιόδους αιχμής της ζήτησης, δίχως να πρέπει να βασιστεί σε εισαγωγές σε υψηλές τιμές. Παράλληλα, η χώρα εξελίσσεται σε περιφερειακή ηγέτιδα δύναμη στις νέες ενεργειακές προσεγγίσεις, όπως και σε κομβικό παίκτη για τη σταθεροποίηση του ηλεκτρικού δικτύου και τη μεγαλύτερη σταθερότητα των τιμών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Πηγή: Deutsche Welle