Ιράν: Η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ ίσως ενισχύει την ανθεκτικότητα του καθεστώτος

Πάνω από έξι εβδομάδες αφότου ανακοινώθηκε ως ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν μετά τον θάνατο του πατέρα του, οι Ιρανοί δεν έχουν ακόμα δει ή ακούσει τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ.

Εν μέσω μιας σύγκρουσης που θεωρείται ότι αποτελεί υπαρξιακή απειλή για το καθεστώς που κυβερνά το Ιράν εδώ και σχεδόν μισό αιώνα, ο Χαμενεΐ παραμένει άφαντος, όπως σημειώνει το CNN. Αντ’ αυτού, δηλώσεις που αποδίδονται στον 56χρονο ανώτατο ηγέτη διαβάζονται στην κρατική τηλεόραση ή δημοσιεύονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το καθεστώς έχει χρησιμοποιήσει ακόμη και βίντεο που έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη για να δείξει τον Χαμενεΐ να μεταδίδει μηνύματα, τροφοδοτώντας τις εικασίες ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης είναι ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του ή βρίσκεται στο εξωτερικό.

Όλο αυτό έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον πατέρα του, τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος για δεκαετίες ήταν το πιο αναγνωρίσιμο πρόσωπο της ιρανικής πολιτικής σκηνής. Υπό την ηγεσία του, δεν περνούσε ούτε μια εβδομάδα χωρίς κάποια ομιλία, κάποια απόφαση ή κάποια παρέμβαση.

Μια πηγή ανέφερε στο CNN τον περασμένο μήνα ότι ο Χαμενεΐ υπέστη κάταγμα στο πόδι, μώλωπα στο αριστερό μάτι και ελαφρά τραύματα στο πρόσωπο κατά τη διάρκεια της ίδιας σειράς επιθέσεων που στοίχισε τη ζωή στον πατέρα του και στους κορυφαίους στρατιωτικούς διοικητές του Ιράν.

Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, ανώνυμες πηγές ανέφεραν ότι ο Μοτζταμπά  συμμετέχει σε συναντήσεις με ανώτερους αξιωματούχους μέσω τηλεδιάσκεψης και εμπλέκεται στη λήψη αποφάσεων για σημαντικά ζητήματα, όπως ο πόλεμος και οι νέες διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον.

Ενημερώνεται ο Χαμενεΐ για τις εξελίξεις; Είναι αυτός που καθορίζει τους όρους και θέτει τα όρια στους διαπραγματευτές του; Ή μήπως η θέση του ηγέτη είναι ουσιαστικά κενή, και αν ναι, ποιος έχει τον τελευταίο λόγο;

Ο Άλι Βαέζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group, τονίζει πως φαίνεται ότι «ο Μοτζταμπά δεν βρίσκεται σε θέση να λαμβάνει ουσιαστικά κρίσιμες αποφάσεις ή να ασκεί λεπτομερή εποπτεία στις διαπραγματεύσεις», αλλά ότι «το καθεστώς τον χρησιμοποιεί για να εξασφαλίσει την τελική έγκριση για βασικές γενικές αποφάσεις και όχι για τις τακτικές των διαπραγματεύσεων».

«Το σύστημα επισημαίνει σκόπιμα τη συμμετοχή του Μοτζταμπά, καθώς αυτό λειτουργεί ως προστατευτική ασπίδα έναντι εσωτερικής κριτικής… σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο οποίος εμφανιζόταν τακτικά και σχολίαζε την πορεία των διαπραγματεύσεων», πρόσθεσε. «Ο Μοτζταμπά απουσιάζει από τη σκηνή, οπότε η απόδοση απόψεων στο όνομά του αποτελεί μια καλή δικαιολογία για τους Ιρανούς διαπραγματευτές, ώστε να προστατευθούν από την κριτική».

«Πολύ λογικοί άνθρωποι»

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ καυχιέται, μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, ότι το Ιράν έχει υποστεί αλλαγή καθεστώτος και χαρακτήρισε όσους διαπραγματεύονται πλέον εκ μέρους της Τεχεράνης ως «λογικούς». «Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους διαφορετικούς από όσους είχε αντιμετωπίσει κανείς στο παρελθόν», δήλωσε τον περασμένο μήνα.

Ωστόσο, ο δεύτερος γύρος συνομιλιών που είχε προγραμματιστεί για την Τετάρτη στο Πακιστάν τουλάχιστον αναβλήθηκε, καθώς οι Ιρανοί διαπραγματευτές δεν εμφανίστηκαν. Ο Τραμπ απέδωσε την αποτυχία αυτή στο γεγονός ότι η ιρανική κυβέρνηση είναι «βαθιά κατακερματισμένη» και παρέτεινε την εκεχειρία, προκειμένου να δοθεί στους Ιρανούς ηγέτες χρόνος να διαμορφώσουν μια «ενιαία πρόταση».

Το αδιαφανές πολιτικό σύστημα του Ιράν καθιστά ακόμη πιο δύσκολο να διαπιστωθεί πόσο κατακερματισμένη είναι η ηγεσία της χώρας. Όσο όμως ο Χαμενεΐ παραμένει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, τόσο περισσότερες θα είναι οι ερωτήσεις.

Την τελευταία εβδομάδα, τα δημόσια μηνύματα από το Ιράν έδειχναν με συνέπεια ότι οι διαπραγματευτές του δεν θα συμμετείχαν στις συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ όσο παραμένει σε ισχύ ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ. Επιπλέον, η πολιτική ηγεσία που κυβερνά σήμερα το Ιράν και καθοδηγεί τις διαπραγματεύσεις έχει επιμείνει με συνέπεια στην ενότητα με τους στρατηγικούς στόχους του ιρανικού στρατού, σε μια προσπάθεια να διαψεύσει τις φήμες για ρήξεις.

Ένα ιρανικό μέσο ενημέρωσης που συνδέεται με το κράτος έφτασε στο σημείο να διαψεύσει τις φήμες για εσωτερικές διαμάχες ως «αυταπάτες» που διαδίδουν δυτικοί αξιωματούχοι και μέσα ενημέρωσης.

Το καθεστώς ανέδειξε έναν από τους επιζώντες της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης στην ηγεσία της χώρας ως σύμβολο ενότητας. Ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο μακροχρόνιος πρόεδρος του κοινοβουλίου της χώρας, ηγήθηκε του πρώτου γύρου των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ και θεωρείται πλέον ως μία από τις κύριες προσωπικότητες που εκπροσωπούν την Ισλαμική Δημοκρατία.

Ο πρώην διοικητής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης – ο οποίος είχε εμπλακεί στην καταστολή των διαδηλώσεων των φοιτητών που τάσσονταν υπέρ των μεταρρυθμίσεων – έχει αναδειχθεί ως ένας από τους λίγους πολιτικούς του Ιράν που είναι σε θέση να χειριστεί τόσο διπλωμάτες όσο και στρατιώτες.

Ο Γκαλιμπάφ συνοδεύτηκε στο Ισλαμαμπάντ από τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και μια πολυμελή αντιπροσωπεία Ιρανών αξιωματούχων, σε μια κίνηση που φαινόταν να αποτελεί σκόπιμη προσπάθεια να δοθεί το μήνυμα της ενότητας.

Ενώ διαπραγματεύονται στο εξωτερικό για την επιβίωση του καθεστώτος, στο εσωτερικό πρέπει να διαχειριστούν μια βάση που έχει γίνει ακόμη πιο επιφυλακτική απέναντι στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ και πρόθυμη να συνεχίσει να προκαλεί παγκόσμιο πόνο ως τιμωρία για τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

Από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε ο πόλεμος, οι υποστηρικτές του καθεστώτος βγαίνουν στους δρόμους για να εκφράσουν δημόσια την υποστήριξή τους προς ένα καθεστώς που αντιμετωπίζει υπαρξιακή απειλή. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αυτοί οι υποστηρικτές εκφράζουν ενότητα, παρακολουθούν με προσοχή κάθε κίνηση των αξιωματούχων που προσπαθούν να διασφαλίσουν την επιβίωση του καθεστώτος.

«Αν οι διαπραγματεύσεις ήταν δύσκολες πριν από τη σύγκρουση, τώρα είναι πολύ πιο περίπλοκες», έγραψε στο X ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ειδικός για το Ιράν στο Ισραηλινό Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας. «Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα σύστημα που γίνεται όλο και πιο αποκεντρωμένο και σκληροπυρηνικό».

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε, αφού οι διαπραγματεύσεις της περασμένης εβδομάδας ολοκληρώθηκαν χωρίς συμφωνία, ότι η ιρανική αντιπροσωπεία έπρεπε να επιστρέψει στη χώρα της για να λάβει την έγκριση είτε του ανώτατου ηγέτη είτε «κάποιου άλλου».

Μέχρι τώρα, μια συμφωνία χωρίς την έγκριση του ανώτατου ηγέτη δεν ήταν κάτι που το ιρανικό πολιτικό σύστημα μπορούσε να στηρίξει. Ωστόσο, το Ιράν ενδέχεται να έχει εισέλθει σε μια νέα φάση, όπου η εμφανής αποδοχή του ηγέτη δεν είναι πλέον απαραίτητη.

Η εμφανής απουσία του ανώτατου ηγέτη έχει αφήσει τους εναπομείναντες πολιτικούς του Ιράν εγκλωβισμένους ανάμεσα σε δύο πιεστικές καταστάσεις: Την αντιμετώπιση των συνεχών επιπτώσεων των δημόσιων δηλώσεων του Τραμπ (οι οποίες έχουν αποδειχθεί επιζήμιες για τις διαπραγματεύσεις) και μια σκληροπυρηνική εγχώρια βάση που θεωρεί κάθε συμβιβασμό με τις ΗΠΑ ως παράδοση.

«Η διαχείριση αυτής της κατάστασης είναι πολύ δύσκολη… αποτελεί ένδειξη ενός πραγματικού διλήμματος», δήλωσε στο CNN ο Χαμιντρέζα Αζίζι, ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Θεμάτων Ασφάλειας.

Μάχη για επιβίωση

Αυτή η κατάσταση εν μέσω πολέμου, η οποία αναβάθμισε ορισμένους Ιρανούς αξιωματούχους σε ηγετικές θέσεις, έχει προκαλέσει σύγχυση ακόμη και στους πιο πιστούς υποστηρικτές του καθεστώτος ως προς το ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις.

Την περασμένη εβδομάδα, όταν ο Αραγτσί δήλωσε ότι το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό για τα εμπορικά πλοία, δέχτηκε σφοδρή κριτική από τους υποστηρικτές του καθεστώτος, οι οποίοι τον κατηγόρησαν ότι έδωσε προληπτικά στον Τραμπ την ευκαιρία να κηρύξει νίκη.

«Η ιρανική κοινωνία έχει βυθιστεί σε κατάσταση σύγχυσης», ανέφερε το ιρναικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Fars News μετά τη δήλωση του Αραγτσί . Ένα άλλο κρατικό μέσο ενημέρωσης ανέφερε ότι η κίνηση αυτή «απαιτεί την έγκριση της ηγεσίας και είναι απαραίτητο οι αξιωματούχοι να παράσχουν διευκρινίσεις σχετικά με το θέμα αυτό». Ο Πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δέχτηκε επίσης επικρίσεις τον περασμένο μήνα, αφού ζήτησε συγγνώμη από τους Άραβες γείτονες και δήλωσε ότι δεν θα γίνουν πλέον επιθέσεις εναντίον τους.

Αυτή η κριτική από τα ΜΜΕ έχει εντείνει τις εικασίες ότι ενδέχεται να υπάρχουν εσωτερικές διαμάχες μεταξύ των πολιτικών. Ωστόσο, αφότου ο Αραγτσί δέχτηκε επίθεση, ο Γκαλιμπάφ απηύθυνε εθνικό διάγγελμα για να διαβεβαιώσει τον πληθυσμό ότι υπάρχει συνοχή.

«Αυτό το καθεστώς δεν έχει ξεφύγει ακόμα από τον κίνδυνο», δήλωσε ο Βαέζ. «Είναι μια μάχη επιβίωσης και ανά πάσα στιγμή θα μπορούσαν να επιστρέψουν στον πόλεμο, οπότε δεν θέλουν να υπάρχουν εσωτερικές διαμάχες».

Προς το παρόν, ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ένας άνθρωπος που έχιε συνηθίσει να ενεργεί παρασκηνιακά, εξυπηρετεί τους σκοπούς των βετεράνων πολιτικών της χώρας.

«Το να αποδίδουν απόψεις σε αυτόν, ακόμα κι αν δεν συμφωνεί απαραίτητα μαζί τους, αποτελεί μια καλή δικαιολογία για τους Ιρανούς διαπραγματευτές ώστε να προστατευθούν από την κριτική», δήλωσε ο Βαέζ. «Δεν υπάρχει αντίδραση από έναν άνθρωπο που αγνοείται».

Πηγή: skai.gr