Κύπρος: Ο δρόμος προς την πενταμερή

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη σύγκληση πενταμερούς διάσκεψης; Ποιες οι άμεσες δυσκολίες και ποιες οι προοπτικές; Μια ανάλυση του Λουκιανού Λυρίτσα.Μερικές ώρες μετά την αναχώρηση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, από την Κύπρο, η προσοχή στρέφεται πλέον στα επόμενα βήματα και τις προϋποθέσεις που τέθηκαν για τη σύγκληση νέας άτυπης διευρυμένης διάσκεψης για το Κυπριακό, με τη συμμετοχή των ηγετών της Κύπρου, της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Βρετανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως παρατηρητή.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται οι αναφορές του Γκουτέρες στην ανάγκη επαρκούς προετοιμασίας «όσον αφορά την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και το περιεχόμενο, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί». Οι δύο πλευρές επιχειρούν να αποκωδικοποιήσουν τι ακριβώς σημαίνουν οι όροι που χρησιμοποίησε και ποια βήματα αναμένει ο ΟΗΕ πριν προχωρήσει στην πενταμερή συνάντηση.

Έκκληση για ΜΟΕ

Παρά το ότι ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, έσπευσε να δηλώσει πως η εφαρμογή των ΜΟΕ (Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης) δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη σύγκληση πενταμερούς, τα Ηνωμένα Έθνη θέλουν να δουν πρόοδο, και όχι κατ’ ανάγκην πλήρη ολοκλήρωση, σε ζητήματα όπως η διάνοιξη νέων οδοφραγμάτων, ως ένδειξη πολιτικής βούλησης. Ο Γενικός Γραμματέας εκτίθεται για χρόνια στη δυστοκία των πλευρών να καταφέρουν την παραμικρή πρόοδο σε σχέση με τα σημεία διέλευσης.

Η τουρκοκυπριακή πλευρά αποδίδει την έλλειψη προόδου στο εν λόγω θέμα στην προϋπόθεση που θέτει η ελληνοκυπριακή πλευρά για διάνοιξη του οδοφράγματος των Κοκκίνων, μιας περιοχής που ελέγχεται πλήρως στρατιωτικά από την Τουρκία, γεγονός που καθιστά αδύνατη την υλοποίηση του αιτήματος πριν τη λύση του Κυπριακού ή χωρίς τη συναίνεση της Άγκυρας. Η αναφορά του Γκουτέρες πιθανόν να σχετίζεται και με την έλλειψη προόδου σε έργα κοινής ωφελείας, όπως για παράδειγμα η δημιουργία φωτοβολταϊκού πάρκου στη Νεκρή Ζώνη. Πρόκειται για πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν που κατατέθηκε τον Ιούλιο του 2021, με τη μελέτη αξιολόγησης του έργου να βρίσκεται στα συρτάρια των διαπραγματευτών από το 2024.

Η «ουσία», το μεγάλο ερωτηματικό

Για τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, προϋπόθεση για την πραγματοποίηση μιας πενταμερούς διάσκεψης είναι η συμφωνία επί της μεθοδολογίας που θα ακολουθηθεί σε μία τέτοια διάσκεψη. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας μετά την τριμερή συνάντηση με τον Αντόνιο Γκουτέρες και τον Τουφάν Ερχιουρμάν, η αναφορά του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ σε «μεθοδολογία και ουσία» παραπέμπει στην προετοιμασία μιας νέας διαδικασίας διαπραγματεύσεων που δεν θα ξεκινήσει από μηδενική βάση.

Ως προς τη μεθοδολογία, στόχος είναι να υπάρξει συμφωνία για το σημείο εκκίνησης των συνομιλιών, με αξιοποίηση των συγκλίσεων και του διαπραγματευτικού κεκτημένου που διαμορφώθηκε έως το Κραν Μοντανά, κάτι που, σύμφωνα με τον πρόεδρο Χριστοδουλίδη, επαναβεβαίωσε ο Γκουτέρες. Το μεγάλο ερωτηματικό αφορά την «ουσία» του Ζητήματος, ενώ δεν ξεκαθαρίστηκε επίσης το κατά πόσο ο Γενικός Γραμματέας προσέφερε στις πλευρές μια ξεκάθαρη πρόταση ή εάν εναπόκειται σε αυτές να συμφωνήσουν το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης.

«Δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Υπάρχει διαπραγματευτικό κεκτημένο», σημείωσε πάντως χαρακτηριστικά ο Κύπριος πρόεδρος. Αν η δήλωση του Νίκου Χριστοδουλίδη αντανακλά επακριβώς τα όσα διαμείφθηκαν πίσω από τις κλειστές πόρτες του γραφείου του ΟΗΕ στη νεκρή ζώνη της Λευκωσίας, σημαίνει ότι διαμηνύθηκε στις πλευρές της Κύπρου πως η Τουρκία συναινεί στην επιστροφή του διαλόγου για εξεύρεση λύσης στη βάση της ΔΔΟ (Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία). Παρ’ όλα αυτά, κάτι τέτοιο δεν διατυπώθηκε ρητά από τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος αναφέρθηκε γενικά στις εγγυήτριες δυνάμεις, αρκούμενος στο να πει ότι έλαβε πράσινο φως για την πραγματοποίηση πενταμερούς.

Σιβυλλικός ο Ερντογάν

Μια δήλωση του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν μετά την ολοκλήρωση της επίσκεψης Γκουτέρες μάλλον περιέπλεξε τις ερμηνείες γύρω από τη στάση της Άγκυρας σε σχέση με τη μορφή λύσης του Κυπριακού.

Από τη μία, ο Τούρκος πρόεδρος σημείωσε πως η Τουρκία υπήρξε πάντοτε μια χώρα που παρείχε ισχυρή στήριξη στις ειρηνευτικές προσπάθειες του κ. Γκουτέρες και τον υποστήριξε με ειλικρίνεια, κάτι που θα συνεχίσει να πράττει. Ταυτόχρονα, όμως, ο Ταγίπ Ερντογάν υποστήριξε ότι «καμία πρωτοβουλία που αγνοεί την κυριαρχική ισότητα των Τουρκοκυπρίων, τα εγγενή δικαιώματά τους και τα νόμιμα συμφέροντά τους στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι δυνατόν να στεφθεί με επιτυχία», παραπέμποντας έτσι στην πολιτική της Τουρκίας για λύση δύο κρατών στην Κύπρο.

Πηγή: Deutsche Welle