Λήγει η Νέα START για τον έλεγχο των πυρηνικών, αλλά ΗΠΑ και Ρωσία δεν πτοούνται

Εκτός απροόπτου ή κάποιας ανατροπής της τελευταίας στιγμής, η τελευταία εναπομείνασα συμφωνία ελέγχου πυρηνικών εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας οδεύει προς τη λήξη της τις επόμενες ημέρες, χωρίς ενδείξεις για παράταση ή νέα συμφωνία.

Η ισχύς της συνθήκης Νέα START, που θεωρείται σημαντικός πυλώνας για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, εκπνέει την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, αυξάνοντας τον κίνδυνο διασποράς πυρηνικών όπλων σε μια περίοδο αβεβαιότητας στη διεθνή σκηνή.

Μέχρι στιγμής, τόσο η Ρωσία όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν σιγή για το εάν θα υπάρξει συνέχεια στη συμφωνία και υπό ποιους όρους.

Η συνθήκη, που υπογράφηκε το 2010, περιόριζε το πυρηνικό οπλοστάσιο κάθε χώρας στις 1.550 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές, 800 εκτοξευτήρες και στρατηγικά βομβαρδιστικά, ενώ προέβλεπε και μηχανισμούς επαλήθευσης. Ωστόσο, οι προβλεπόμενες επιθεωρήσεις ανεστάλησαν το 2023 λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε χαρακτηρίσει «καλή ιδέα» την πρόταση του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για παράταση της συνθήκης κατά έναν χρόνο, τον Σεπτέμβριο, όμως η Ουάσιγκτον δεν έδωσε ποτέ επίσημη απάντηση. Τον Ιούλιο, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι όταν «τερματιστούν οι περιορισμοί» στα πυρηνικά όπλα, «όλος ο κόσμος θα έχει μεγάλο πρόβλημα».

Λίγο πριν από τη συνάντησή του με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα, στα τέλη Οκτωβρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την πρόθεση των ΗΠΑ να επανεκκινήσουν τις δοκιμές πυρηνικών όπλων, επικαλούμενος τα «προγράμματα δοκιμών» άλλων κρατών.

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ερωτηθείς από το Γαλλικό Πρακτορείο, ανέφερε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ θα αποφασίσει για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων σε δικό του χρονοδιάγραμμα». Ο ίδιος αξιωματούχος υπογράμμισε πως ο Τραμπ επιθυμεί τη διατήρηση των ορίων στα πυρηνικά όπλα και τη συμμετοχή της Κίνας σε νέες διαπραγματεύσεις.

Οι διαπραγματεύσεις για την ανανέωση της συνθήκης παρέμειναν σε αδιέξοδο καθ’ όλη τη διάρκεια της πρώτης θητείας Τραμπ (2017-2021), με την αμερικανική πλευρά να επιμένει στη συμπερίληψη της Κίνας σε μια νέα συμφωνία ελέγχου των οπλοστασίων.

Όπως επισημαίνει ο Ντάριλ Κίμπαλ, εκτελεστικός διευθυντής της Ένωσης για τον Έλεγχο των Εξοπλισμών με έδρα την Ουάσιγκτον, αν και ο πρόεδρος Τραμπ «μοιάζει να κινείται ενστικτωδώς προς τη σωστή κατεύθυνση στο ζήτημα αυτό, μέχρι στιγμής δεν έχει (…) εφαρμόσει στρατηγική με συνοχή».

Ανησυχία για το μέλλον του πυρηνικού αφοπλισμού

Οι εξελίξεις του τελευταίου διαστήματος εντείνουν τις ανησυχίες. Τα αμερικανικά πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το καλοκαίρι του 2025, η δοκιμή του νέου ρωσικού πυραύλου Μπουρέβεστνικ με πυρηνική πρόωση και η ταχύτατη ενίσχυση του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου έχουν σκιάσει το παγκόσμιο σκηνικό, με το 2026 να ξεκινά με δυσοίωνες προοπτικές, σύμφωνα με παρατηρητές.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, προειδοποίησε ότι ο κόσμος βρίσκεται «αντιμέτωπος με κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών» όπλων λόγω της «αποσύνθεσης του νομικού πλαισίου για τον έλεγχο των εξοπλισμών».

Ο Ρώσος στρατιωτικός αναλυτής Αλεξάντερ Χραμτσίκιν θεωρεί πως η Νέα START «φθάνει στο τέλος της», επισημαίνοντας ότι σε μεγάλο βαθμό παρέμενε ήδη ανεφάρμοστη. «Πρόκειται απλώς για κενή τυπικότητα που θα πάψει να υπάρχει», προσθέτει.

Το ερώτημα πλέον είναι πώς θα κινηθούν Ρωσία και ΗΠΑ μόλις εκπνεύσει η συνθήκη, ιδίως εν μέσω διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Βασίλι Κάτσιν, διευθυντής του κέντρου ευρωπαϊκών και διεθνών μελετών στην ανώτατη σχολή οικονομίας, εκτιμά ότι οι ΗΠΑ «σιωπούν ώστε κανένας να μην μπορεί να προετοιμαστεί για το τι θα κάνουν», ενώ οι Ρώσοι περιμένουν να διαπιστώσουν τις αμερικανικές κινήσεις, ειδικά εάν οι ΗΠΑ αξιοποιήσουν το τέλος της συμφωνίας για να αναπτύξουν περισσότερες πυρηνικές κεφαλές, κάτι που θα οδηγούσε σε ανάλογη απάντηση από τη Μόσχα.

Ο ίδιος αναλυτής προβλέπει ότι αν οι ΗΠΑ δεν προχωρήσουν σε κάποια αιφνίδια κίνηση, «η Ρωσία, πιθανότατα, θα περιοριστεί στο να περιμένει, να παρατηρεί και να μη λέει τίποτα».

Υπενθυμίζεται ότι οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2019 από άλλη σημαντική συμφωνία αφοπλισμού, τη συνθήκη INF του 1987 με τη Ρωσία (τότε ΕΣΣΔ), που αφορούσε τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς.

Σημαντικό ορόσημο αναμένεται να αποτελέσει η διάσκεψη για την αναθεώρηση της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (TNP), που θα πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη. Πρόκειται για θεμελιώδη συμφωνία στη δομή της παγκόσμιας πυρηνικής ασφάλειας, ωστόσο ειδικοί προειδοποιούν ότι υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει σε διπλωματική αποτυχία.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ