Μπουένος Άιρες, Σεπτέμβριος 2023. Εκατοντάδες άνθρωποι συνέρρεαν για να κυματίσουν σημαίες και να τραβήξουν βίντεο με τα κινητά τους. Ο άνδρας με τα ατίθασα μαλλιά και τα γένια στο κέντρο του πλήθους, ντυμένος με μαύρο δερμάτινο μπουφάν, σήκωσε ένα αλυσοπρίονο πάνω από το κεφάλι του.
Ήταν μια προεκλογική συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή Σαν Μαρτίν της πρωτεύουσας της Αργεντινής ένα μήνα πριν από τις προεδρικές εκλογές – και η μεταφορά ήταν σαφής, σημειώνει το BBC.
Ο υποψήφιος Χαβιέρ Μιλέι πίστευε ότι το κράτος ήταν υπερβολικά διογκωμένο, με ετήσια χρέη που ήταν μεγαλύτερα από το σύνολο της ετήσιας οικονομικής παραγωγής της Αργεντινής.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Αντί να «κόψει το λίπος», όπως το έθεσαν διακριτικά ορισμένοι πολιτικοί, είπε ότι θα έβαζε αλυσοπρίονο στα υπουργεία, τις επιδοτήσεις και την κυβερνώσα πολιτική τάξη που χλεύαζε ως «la casta» – την κάστα.
Ο Μιλέι είχε από παλιά φήμη για τις ακροβατικές του ενέργειες. Το 2019, ντύθηκε με μια στολή «υπερήρωα», υποτίθεται ότι προερχόταν από το Liberland – μια χώρα όπου δεν πληρώνονται φόροι. Το 2018, έσπασε μια πινιάτα της Κεντρικής Τράπεζας σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ο πληθωρισμός το 2023 ξεπέρασε το 211% ετησίως -ο Mιλέι ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Περίπου το 40% του πληθυσμού ζούσε σε συνθήκες φτώχειας. Χρόνια υψηλών δημόσιων δαπανών και εξάρτησης από την εκτύπωση περισσότερου χρήματος και το δανεισμό για την κάλυψη των ελλειμμάτων είχαν οδηγήσει τη χώρα σε έναν κύκλο χρεών και πληθωρισμού.
Ωστόσο, σχεδόν δύο χρόνια μετά, τα βασικά στοιχεία είναι πολύ διαφορετικά: η Αργεντινή κατέγραψε το πρώτο δημοσιονομικό πλεόνασμα σε 14 χρόνια και ο πληθωρισμός, που είχε φτάσει σε τριψήφια επίπεδα ετησίως, έχει πέσει σε περίπου 36%.
Η ηγέτης του Συντηρητικού Κόμματος του Ηνωμένου Βασιλείου, Kemi Badenoch, χαρακτήρισε τα μέτρα που έλαβε ο Mιλέι ως «πρότυπο» για μια μελλοντική συντηρητική κυβέρνηση. Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ περιέγραψε τον Mιλέι ως «τον αγαπημένο μου πρόεδρο».
Θα συναντηθούν στην Ουάσινγκτον την Τρίτη.
Η εμπιστοσύνη των αγορών
Οι ξένοι επενδυτές ανέκτησαν επίσης την εμπιστοσύνη τους στην Αργεντινή. Αν και πρόσφατα η εμπιστοσύνη αυτή μειώθηκε, η απόφαση της Ουάσιγκτον την περασμένη εβδομάδα να ανταλλάξει 20 δισεκατομμύρια δολάρια (15 δισεκατομμύρια λίρες) με πέσος, στηρίζοντας αποτελεσματικά το νόμισμα της Αργεντινής με την υποστήριξη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), είναι ένα σημάδι ότι η δημοσιονομική θεραπεία σοκ του Mιλέι έχει κατευνάσει τους διεθνείς δανειστές. Η συνάντηση του Tραμπ και του Mιλέι θα χαιρετίσει τη συμφωνία.
Ωστόσο, παρά τους διεθνείς επαίνους, αυτή είναι μόνο η μία πλευρά της ιστορίας. Στους δρόμους έχουν ξεσπάσει έντονες διαμαρτυρίες για τις μεταρρυθμίσεις του, με την αστυνομία να χρησιμοποιεί δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.
«Στην προεκλογική του εκστρατεία είπε ότι αυτή η προσαρμογή θα πληρωθεί από τη «κάστα» – τους πλούσιους, τους πολιτικούς, τους κακούς επιχειρηματίες», λέει η Mercedes D’Alessandro, αριστερή οικονομολόγος και υποψήφια για τη Γερουσία.
Ωστόσο, υποστηρίζει, το αποτέλεσμα ήταν λιγότερα χρήματα για τους συνταξιούχους και τα νοσοκομεία. «Τελικά, η προσαρμογή στράφηκε κατά της εργατικής τάξης, όχι της κάστας».
Οι επικριτές του Mιλέι υποστηρίζουν ότι το τίμημα των αλλαγών του ήταν η ύφεση, η απώλεια θέσεων εργασίας, η αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών και η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Και τώρα ορισμένοι οικονομολόγοι λένε ότι η χώρα ενδέχεται να εισέλθει σε ύφεση.
Ο Mιλέι έχει δημιουργήσει ένα παράδοξο.
Στη θεωρία, το «αλυσοπρίονο» του έχει επιτύχει μερικά από τα μακροοικονομικά αποτελέσματα που είχε θέσει ως στόχο. Ωστόσο, έχει χάσει την πολιτική υποστήριξη και αυτό έχει τρομάξει τις αγορές, γεγονός που με τη σειρά του έχει αποσταθεροποιήσει το οικονομικό του σχέδιο.
Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν στις 26 Οκτωβρίου, η Αργεντινή είναι έτοιμη να εκδώσει την ετυμηγορία της: θα τιμωρηθεί ο Mιλέι για το ότι έκανε αυτό που είχε θέσει ως στόχο -και θα μπορούσε η απώλεια της πολιτικής υποστήριξης να ανατρέψει εντελώς τα οικονομικά κέρδη;
Οι Αργεντίνοι νιώθουν το κόστος
Περίπου 700 μίλια από την πρωτεύουσα, στην επαρχία Misiones, ο καλλιεργητής τσαγιού Ygor Sobol φαίνεται ανήσυχος. «Όλοι μας οπισθοδρομούμε οικονομικά», λέει. «Αναγκάστηκα να κλείσω το μισθολόγιο. Τώρα δεν έχω καθόλου υπαλλήλους».
Η πολυεκατομμυριούχα κλωστοϋφαντουργία της Αργεντινής έχει επίσης επηρεαστεί. Ο Luciano Galfione, πρόεδρος της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Fundacion Pro Tejer, περιγράφει καθημερινά λουκέτα και απώλειες θέσεων εργασίας.
Σε αντίθεση με την προσέγγιση του Τραμπ να αυξήσει τους δασμούς για να προωθήσει το «America First», ο Mιλέι μείωσε τους δασμούς και άλλα κριτήρια για τις εισαγωγές.
«Έχω περιβαλλοντικούς ελέγχους, ελέγχους εργασίας –δεν πληρώνουμε τους ανθρώπους 80 δολάρια (60 λίρες) το μήνα, ούτε έχουμε 16ωρες εργάσιμες ημέρες που μπορεί να επιτρέπονται σε μέρη όπως το Μπαγκλαντές ή το Βιετνάμ. Αυτό δημιουργεί άνισες συνθήκες ανταγωνισμού», υποστηρίζει ο Galfione.
Πιστεύει ότι η ενίσχυση των εισαγωγών έχει πλήξει τους εγχώριους παραγωγούς. «Ο τομέας μας έχασε περισσότερες από 10.000 άμεσες θέσεις εργασίας. Αν προσθέσετε τις έμμεσες θέσεις εργασίας, ο αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος».
Ο Galfione κατηγορεί επίσης την αύξηση του κόστους των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, της υγείας και των σχολείων για τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των μέσων πολιτών, με αποτέλεσμα να είναι λιγότερο πιθανό να αγοράσουν ρούχα.
Και όμως, εν μέσω όλων αυτών, ο Mιλέι είναι κατηγορηματικός ότι τα μέτρα του θα βελτιώσουν τη ζωή των απλών Αργεντίνων.
«Όλα ήταν ένα τεράστιο χάος»
Στην προεκλογική περίοδο, ο Mιλέι είχε δηλώσει ότι δεν υπήρχε εναλλακτική λύση από τις μεγάλες περικοπές.
Εκτός από τον εκρηκτικό πληθωρισμό, οι τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις είχαν κρατήσει χαμηλά τα τιμές της ενέργειας και των μεταφορών. Οι δημόσιες δαπάνες ήταν υψηλές, ακόμη και πριν από την πανδημία του Covid-19.
«Η ζήτηση για δημόσιες δαπάνες ήταν τεράστια», υποστηρίζει ο Ramiro Castiñeira, οικονομολόγος στη συμβουλευτική εταιρεία Econométrica, ο οποίος υποστηρίζει τον Mιλέι.
«Η κοινωνία φαινόταν πρόθυμη να ζήσει με τόσο υψηλό πληθωρισμό. Ή δεν αναγνώριζε ότι ο πληθωρισμός ήταν αποτέλεσμα των υψηλών δημόσιων δαπανών», τόνισε.
Ο πληθωρισμός έφαγε την αγοραστική δύναμη του πέσο. Πολλοί απλοί Αργεντίνοι έδωσαν δυσανάλογα μεγάλα ποσά πέσο σε παράνομους πλανόδιους εμπόρους για να αγοράσουν δολάρια, φοβούμενοι ότι τα χρήματά τους θα έχαναν την αξία τους από τη μια μέρα στην άλλη.
«Όλα ήταν ένα τεράστιο χάος», εξηγεί ο Μάρτιν Ραπέτι, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες και εκτελεστικός διευθυντής του think tank Equilibria.
«Οι άνθρωποι ένιωθαν τα χρήματά τους να τους γλιστρούν από τα χέρια σαν νερό», επεσήμανε.
Για πολλούς οικονομολόγους, η δραστική αλλαγή (ακόμη και αν ήταν επώδυνη) ήταν απαραίτητη για την αποκατάσταση της αξιοπιστίας. Και ο Mιλέι υποσχέθηκε ριζική αλλαγή.
Μεταξύ άλλων μέτρων λιτότητας, μείωσε κατά το ήμισυ τα υπουργεία, έκοψε δεκάδες χιλιάδες θέσεις στο δημόσιο, μείωσε τους προϋπολογισμούς, μεταξύ άλλων για την εκπαίδευση, την υγεία, τις συντάξεις και τις υποδομές, και κατάργησε τις επιδοτήσεις, με αποτέλεσμα να εκτοξευθούν οι τιμές των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και των μεταφορών.
Η αρχική υποτίμηση του πέσο κατά 50% προκάλεσε άνοδο του πληθωρισμού, αλλά στη συνέχεια ο πληθωρισμός υποχώρησε καθώς οι άνθρωποι ξόδευαν λιγότερα και η ζήτηση μειώθηκε.
«Αναμνήσεις από τον θατσερισμό»
Όταν τον συνάντησα τον Απρίλιο του 2024 στο γραφείο του, υπήρχαν γλυπτά του με αλυσοπρίονο και σουβέρ με το πρόσωπο της Μάργκαρετ Θάτσερ. Η Θάτσερ είναι μισητή από πολλούς στην Αργεντινή λόγω του πολέμου των Φώκλαντ, αλλά ο Μιλέι μου είπε ότι την θαυμάζει και ότι ήταν «λαμπρή».
Τον περασμένο μήνα, μια βρετανική εφημερίδα περιέγραψε την προσέγγιση του Μιλέι ως «ηχώ του θατσερισμού».
Ο Μιγκέλ Μπογκιάνο, οικονομολόγος στο οικονομικό συμβουλευτικό συμβούλιο του Μιλέι, είναι γεμάτος επαίνους για τον Μιλέι που κατάφερε να μειώσει τον πληθωρισμό και το έλλειμμα. «Αν λάβουμε υπόψη την αφετηρία, αυτό είναι ένα τεράστιο επίτευγμα», λέει.
Πιστεύει ότι αυτό θα συμβάλει στη μείωση της φτώχειας μακροπρόθεσμα και θα επιτρέψει τη μείωση των φόρων, αλλά θα βοηθήσει επίσης τους πολίτες να προγραμματίσουν πιο εύκολα τις δαπάνες τους, καθώς ο πληθωρισμός παρουσιάζει πλέον μικρότερες διακυμάνσεις.
Ωστόσο, ο Άλαν Σίμπιλς, ανεξάρτητος οικονομολόγος και πρώην καθηγητής, προειδοποιεί ότι η μείωση του πληθωρισμού αποτελεί επιτυχία μόνο αν διατηρηθεί σε βάθος χρόνου, κάτι που πιστεύει ότι δεν θα συμβεί.
Το πλεονέκτημα του αουτσάιντερ
Ο Χαβιέρ Μιλέι δεν είναι επαγγελματίας πολιτικός. Πριν γίνει πρόεδρος, είχε δύο χρόνια εμπειρίας ως βουλευτής στο Κογκρέσο της Αργεντινής.
«Το γεγονός ότι είναι τόσο αποστασιοποιημένος τον προστατεύει», παρατηρεί ο καθηγητής Ραπέτι, αναφέροντας την έλλειψη «σημείων ενσυναίσθησης στη δημόσια ζωή».
Στις 7 Σεπτεμβρίου, το κόμμα του Mιλέι υπέστη απροσδόκητα μεγάλη ήττα στις περιφερειακές εκλογές του Μπουένος Άιρες. Η αυτοκινητοπομπή του δέχτηκε πέτρες κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Οι αγορές πανικοβλήθηκαν: οι ξένοι επενδυτές πούλησαν πέσος και ομόλογα.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές είχαν γενικά υποστηρίξει το οικονομικό του πρόγραμμα. Ωστόσο, οι ενδιάμεσες εκλογές πλησίαζαν και η αποπληρωμή χρέους ύψους 15 δισ. λιρών είναι προγραμματισμένη για το επόμενο έτος.
Η σωτηρία των 15 δισ. λιρών από τον Τραμπ μέσω της ανταλλαγής νομισμάτων έχει προσφέρει κάποια σταθερότητα: τα ομόλογα της Αργεντινής και το πέσο ανέβηκαν σε αξία μετά την ανακοίνωση.
Ατελής ηγέτης ή πρότυπο για άλλες χώρες;
Ορισμένοι από τους υποστηρικτές του Mιλέι, όπως ο Boggiano, πιστεύουν ότι υπάρχει και κάτι άλλο πίσω από την σφοδρή κριτική που δέχεται ο πρόεδρος: σύμφωνα με αυτή την άποψη, μεγάλο μέρος της κριτικής οφείλεται στην προσπάθεια της αντιπολίτευσης να «καταστρέψει» τα επιτεύγματα του Mιλέι, προκειμένου να επιστρέψει στην εξουσία.
«Μόλις όλοι αρχίσουν να πιστεύουν ότι η σταθερότητα είναι εδώ για να μείνει, οι επενδύσεις θα επιστρέψουν», λέει ο Boggiano. «Πιστεύω ότι ο Mιλέι θα γίνει πρότυπο για άλλες χώρες».
Άλλοι δεν είναι τόσο σίγουροι. «Υπάρχει κάποια σταθερότητα που βοηθάει να μην ξεφλυγουν τα πράγματα», είπε ο Cibils. «Αλλά πιστεύω ότι η σταθερότητα είναι επίσης μια ψευδαίσθηση», πρόσθεσε.
Ο Mιλέι είχε επίσης κρατήσει τον πληθωρισμό υπό έλεγχο, ξοδεύοντας τα αποθέματα της χώρας για να στηρίξει το πέσο, ώστε να μην καταρρεύσει.
Ένας πρώην οικονομολόγος της κεντρικής τράπεζας, ο οποίος επιθυμούσε να μιλήσει ανώνυμα, προειδοποιεί ότι η στρατηγική του Mιλέι για τη συγκράτηση του πληθωρισμού θα μπορούσε να οδηγήσει την Αργεντινή στην κατάρρευση αν δεν καταφέρει να πληρώσει τα χρέη της.
«Αν τελικά έχουμε μια χρηματοπιστωτική κρίση που θα αναιρέσει εν μέρει όλες τις προσπάθειες, τότε θα είναι μια αποτυχία. Αν καταλήξει σε κοινωνικές αναταραχές, ό,τι καλό έχει γίνει θα ανατραπεί», λέει ο οικονομολόγος.
Όσον αφορά το ερώτημα αν ο Mιλέι πέτυχε, η απάντηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς ορίζεται η επιτυχία.
Πολλοί εργαζόμενοι βλέπουν κλειστά εργοστάσια, υψηλούς λογαριασμούς και ένα δίχτυ ασφαλείας που εξαφανίζεται.
Εν τω μεταξύ, ορισμένοι επενδυτές βλέπουν μια επιτυχία της δημοσιονομικής πειθαρχίας, του περιορισμού του πληθωρισμού, ενός συμμάχου στην Ουάσινγκτον και απλά μιας «ομαλοποίησης».
Αλλά ακόμη και αν οι ηγέτες στο εξωτερικό παρακολουθούν με ενδιαφέρον το πείραμα του Mιλέι, η πολιτική μπορεί να εξηγήσει γιατί είναι απίθανο να το αντιγράψουν πολλοί.
Αν οι κανονικοί άνθρωποι χάσουν την πίστη τους σε αυτό που κάνει, οι αγορές θα χάσουν επίσης την εμπιστοσύνη τους ότι το πρόγραμμά του είναι βιώσιμο –και αυτό θα μπορούσε να εξαλείψει ακόμη και τις «μακροοικονομικές» επιτυχίες.
«Δεν έχει πολιτική εμπειρία, και νομίζω ότι αυτή είναι απαραίτητη», υποστηρίζει ο καθηγητής Rapetti.
Ωστόσο, πιστεύει ότι είναι πολύ νωρίς για να κρίνουμε: «Βρισκόμαστε στη μέση της θητείας του… Η ιστορία δεν έχει τελειώσει», τονίζει.
Πηγή: skai.gr
