Μονόδρομος «επιβίωσης» για τον κρητικό αμπελώνα, αλλά και για το κρητικό ελαιόλαδο πρέπει να θεωρείται η ένταξη της Κρήτης, ως νησιωτική περιοχή, στη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική, αλλά και η σταδιακή αναγνώριση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της πρωτογενούς παραγωγής του νησιού.
Η αμπελουργία και η ελαιοκομία της Κρήτης βρίσκονται αντιμέτωπες περισσότερο από ποτέ, με ένα μείγμα προβλημάτων που δεν σχετίζεται μόνο με το αυξημένο κόστος παραγωγής, αλλά επηρεάζεται και εντείνεται άμεσα από τον αθέμιτο ανταγωνισμό με την ηπειρωτική Ελλάδα και την ευρωπαϊκή αγορά, την έλλειψη αναγνώρισης των νησιωτικών χαρακτηριστικών τους, καθώς και των συνθηκών παραγωγής τους. Η συρρίκνωση του κρητικού αμπελώνα, η εγκατάλειψη των καλλιεργειών από τις νεότερες γενιές, η περιορισμένη στήριξη των παραγωγών και η απουσία επαρκών ελέγχων στην αγορά κρασιού δημιουργούν ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον για τον πρωτογενή τομέα. Από την άλλη, το κρητικό ελαιόλαδο καλείται να ανταγωνιστεί προϊόντα τρίτων χωρών που εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά αδασμολόγητα και με υποπολλαπλάσιο κόστος παραγωγής, όπως το τυνησιακό ελαιόλαδο. Πρόκειται για το λάδι που καθορίζει ουσιαστικά τις παγκόσμιες τιμές στην παραγωγή, συνδυαστικά με την Ισπανία, καθώς κοστίζει ελάχιστα και διακινείται παντού. Ο πρωτογενής τομέας έχει φτάσει πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, κατά το οποίο οι φωνές που κάποτε έκαναν λόγο για επερχόμενους κινδύνους έρχονται να συναντήσουν πλέον τα αποτελέσματα της μη λήψης των αναγκαίων μέτρων για την αποτροπή τους.
Η νησιωτικότητα, η ορεινότητα, ο μικρός και κατακερματισμένος κλήρος, το αυξημένο μεταφορικό κόστος και οι διαρκώς επιδεινούμενες κλιματικές συνθήκες έχουν οδηγήσει σε ένα νέο και διαφορετικό μοντέλο παραγωγής, που βασίζεται σε συμβιβασμούς, περιθωριοποίηση εκτάσεων παραγόμενης γης, εξάρτηση από τις αγροτικές ενισχύσεις και διαρκή αβεβαιότητα για το τι επιφυλάσσει το αύριο. Συνεπώς, αυτή η νέα συνθήκη απαιτεί και διαφορετικά εργαλεία στήριξης, καθώς και ένα πλέγμα προστασίας και ενισχύσεων, που μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο μέσα από την πρόβλεψη μιας ειδικής νησιωτικής πολιτικής για την Κρήτη.
Στο ίδιο πλαίσιο τίθεται και το ζήτημα της προστασίας της ταυτότητας και της προέλευσης των κρητικών προϊόντων. Στην αγορά κρασιού η διάχυση φθηνού και αμφιβόλου προέλευσης χύμα κρασιού, σε συνδυασμό, με την έλλειψη καταγραφής των αμπελώνων και ελέγχου των ποσοτήτων που παράγονται και διακινούνται στην Κρήτη επιδεινώνουν την κατάσταση της τοπικής αμπελουργίας. Η ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού και θεσμικού πλαισίου, η προστασία των κρητικών προϊόντων από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και η εξασφάλιση των βασικών προϋποθέσεων για τη συνέχιση της αγροτικής δραστηριότητας συνοψίζονται στις προτάσεις και τις ιδέες που κατέθεσε ο περιφερειακός σύμβουλος και εντεταλμένος της Περιφέρειας Κρήτης για θέματα ποιότητας ζωής στην ύπαιθρο, Πρίαμος Ιερωνυμάκης, στην τελευταία συνεδρίαση της Περιφερειακής Επιτροπής, ενώ το ζήτημα του στρατηγικού σχεδιασμού για τον κρητικό αμπελώνα, το κρασί και τη σταφίδα σουλτανίνα βρέθηκε στο επίκεντρο και της δεύτερης, πρόσφατης συνεδρίασης της σχετικής Ομάδας Εργασίας της Περιφέρειας Κρήτης.
«Αυτή τη στιγμή ο αμπελώνας της Κρήτης έχει συρρικνωθεί σε βαθμό που πάει να εξαφανιστεί»
Μιλώντας στα «Ρεθεμνιώτικα Νέα» για τα ζητήματα των Κρητικών αμπελώνων, ο κ. Ιερωνυμάκης μεταξύ άλλων, επεσήμανε ότι υπάρχει μία διαρκής τάση συρρίκνωσης, ως αποτέλεσμα της απουσίας συντονισμένων πολιτικών προστασίας. «Σε όλη την Κρήτη υπάρχει πρόβλημα. Αυτήν την στιγμή ο αμπελώνας της Κρήτης έχει συρρικνωθεί σε βαθμό που πάει να εξαφανιστεί. Παρά τις προσπάθειες που έχουμε κάνει ανά τα χρόνια, φωνάζοντας ότι ο κρητικός αμπελώνας θέλει στήριξη για να διασωθεί και έπρεπε στις ΚΑΠ των προηγούμενων ετών να ενταχθεί σε κάποια προστασία, ούτε μπήκε η Κρήτη στην νησιωτική πολιτική, όσον αφορά τις ενισχύσεις, ούτε στηρίχθηκε από πουθενά. Η αμπελουργία έχει παραιτηθεί στο έλεος του θεού. Αμπέλια και καλλιέργειες επειδή ανήκουν στις δενδρώδεις καλλιέργειες, οι ενισχύσεις μειώθηκαν στο 80% τα τελευταία 10 χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι η αμπελουργία να εγκαταλείπεται από τα νέα παιδιά περισσότερο από κάθε άλλη καλλιέργεια, από τη στιγμή που δεν υπάρχει στήριξη από πουθενά. Ο κρητικός αμπελώνας κινδυνεύει να εξαφανιστεί, είναι πραγματικά σε τραγική κατάσταση», σχολίασε ο κ. Ιερωνυμάκης. Όπως εξήγησε, υπάρχει κρασί που διατίθεται χύμα στην Κρήτη και έχει μηδενικό ανταποδοτικό όφελος για το νησί, καθώς έχει άγνωστη προέλευση. «Εισάγουμε κρασιά απ’ έξω, όμως δεν γνωρίζει κανείς πώς διακινούνται και ποια η προέλευσή τους. Ποιος ξέρει αν το χύμα κρασί είναι κρητικό ή όχι; Όταν βλέπουμε έναν ασκό 15 λίτρων με 20 ευρώ, αυτό φυσικά δεν είναι κρητικό κρασί». Η καταγραφή των αμπελώνων είναι μία λύση που πρότεινε ο κ. Ιερωνυμάκης στην ομάδα εργασίας και αποτελεί διαχρονική επιδίωξη του κλάδου.
«Ο αθέμιτος ανταγωνισμός αδασμολόγητης αγοράς και διακίνησης προϊόντων ταφόπλακα για την Ελλάδα»
Σε αντίστοιχη κατάσταση βρίσκεται και το κρητικό ελαιόλαδο, το οποίο περιορίζεται σε πολύ χαμηλές τιμές για τον παραγωγό και αδυνατεί να συγκριθεί με τον διεθνή ανταγωνισμό των αγορών. «Αυτήν τη στιγμή υπάρχει ο κίνδυνος στο λάδι. Το Τυνησιακό ελαιόλαδο διακινείται παντού χωρίς δασμούς. Η αγοραστική δύναμη του νομίσματος του δηναρίου που έχουν στην Τυνησία είναι τελείως διαφορετική με του ευρώ. Η διαφορά είναι 6 προς 1. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, αν ο Τυνήσιος παραγωγός πάρει 3 ευρώ, έχει αγοραστική δύναμη πάνω από 16 ευρώ στη χώρα του το ελαιόλαδο. Αυτό λοιπόν είναι αθέμιτος ανταγωνισμός», ανέφερε ο κ. Ιερωνυμάκης. Οι τιμές αγοράς του τυνησιακού ελαιολάδου είναι στα 3-3,5 ευρώ, με αποτέλεσμα να διακινείται σχεδόν παντού στην Ευρώπη. «Κάποτε έμπαιναν δασμοί ανάλογα την αγοραστική διαφορά του νομίσματος από χώρα σε χώρα. Έμπαιναν οι ανάλογοι δασμοί και έτσι επιτυγχάνονταν η ισορροπία και συντηρούνταν η σταφίδα μας, το κρασί μας, το λάδι μας… Σήμερα αυτός ο αθέμιτος ανταγωνισμός λόγω παγκοσμιοποίησης, αδασμολόγητης αγοράς και διακίνησης προϊόντων είναι ταφόπλακα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και ειδικά για την Ελλάδα, που είναι καθαρά αγροτική χώρα», συμπλήρωσε ο κ. Ιερωνυμάκης, αναφέροντας επίσης ότι οι ΗΠΑ, ως μία από τις ισχυρότερες παγκόσμιες αγορές έχουν επιβάλλει δασμό 10% σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, εξαιρώντας όμως την Τυνησία. Σε κάθε περίπτωση και σύμφωνα με τον κ. Ιερωνυμάκη: «Πρέπει να βγούμε μπροστά και να αναδείξουμε τις ιδιαιτερότητες της Κρήτης, κάτι που δεν έχουμε κάνει μέχρι τώρα δυναμικά. Η Κρήτη εξαιρείται της νησιωτικής πολιτικής και αυτό είναι δραματικό για την αγροτική παραγωγή. Τείνει να εξαφανιστεί η αγροτική παραγωγή από την Κρήτη. Ο πρωτογενής τομέας στηρίζει τουλάχιστον 50 επαγγέλματα και πρέπει να καταλάβουμε ο τουρισμός δεν μπορεί να επιβιώσει σε μία Κρήτη χωρίς αμπέλια και ελαιόδεντρα».
Μελέτες αξίας μισού δισεκατομμυρίου για αρδευτικά έργα στην Κρήτη
Ζητούμενο επίσης για την επιβίωση του πρωτογενή τομέα είναι και η εξασφάλιση επάρκειας στους υδατικούς πόρους. Με γνώμονα αυτό, η Περιφέρεια Κρήτης έχει προχωρήσει στην κατάθεση μελετών προϋπολογισμού 500 εκατομμυρίων, προς έγκριση στο αρμόδιο υπουργείου. «Οι μελέτες αφορούν την παρεμβάσεις για την εξασφάλιση υδατικών πόρων, όπως κατασκευή μικρών φραγμάτων και βελτιώσεις στα αρδευτικά δίκτυα. Οι μελέτες αφορούν Ρέθυμνο, Ηράκλειο, Χανιά και Λασίθι. Αφορούν κατά κύριο λόγο την άρδευση, αλλά και την ύδρευση, διότι το ένα πρόβλημα συνδέεται με το άλλο. Πολλά νερά της ύδρευσης κατευθύνονται με διάφορους τρόπους και δαπανώνται μεγάλες ποσότητες νερού, οι οποίες δεν θα δαπανούνταν εάν υπήρχαν αυτές οι βελτιώσεις στα δίκτυα. Περιμένουμε την κυβέρνηση να δούμε τι θα κάνει και αν θα τα εγκρίνει. Μιλάμε για μισό δισ. που λύνει πάρα πολλά προβλήματα στο νησί. Προτεραιότητα στην Κρήτη είναι η εξασφάλιση υδάτινων πόρων», σχολίασε ο κ. Ιερωνυμάκης.
