Πολωνία: Διχασμός στο εθνολαϊκιστικό στρατόπεδο

Ο Γιάροσλαβ Κατσίνσκι αποπέμπει τον πρώην πρωθυπουργό Ματέους Μοραβιέτσκι, προκαλώντας βαθιά κρίση στο κόμμα της αντιπολίτευσης «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS). Η διάσπαση ενισχύει την κυβέρνηση.«Περισσότεροι από 30 βουλευτές μας έχουν παραιτηθεί από τα καθήκοντά τους», δήλωσε ο πρόεδρος του PiS, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, την Παρασκευή (24/07) στη Βαρσοβία. Κατηγόρησε τον πρώην πρωθυπουργό της Πολωνίας Ματέους Μοραβιέτσκι και τους υποστηρικτές του ότι προσπαθούν να διασπάσουν το κόμμα. «Δεν μπορούσαμε να το δεχτούμε αυτό», τόνισε ο αρχηγός του κόμματος. Η επίσημη απόφαση για την αποβολή των διαφωνούντων βουλευτών θα ληφθεί αυτή την εβδομάδα από το ηγετικό όργανο του κόμματος, την Πολιτική Επιτροπή.

Μια τρίωρη «συνομιλία τελευταίας ευκαιρίας» μεταξύ του Κατσίνσκι και του πρώην πρωθυπουργού Μοραβιέτσκι έληξε χωρίς αποτέλεσμα την Πέμπτη (23/07). «Επιδιώξαμε κατανόηση, αλλά δεν μπορέσαμε να δεχτούμε υποταγή», σχολίασε ο Πιοτρ Μούλερ, στενός έμπιστος του Μοραβιέτσκι και μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο X.

Τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας έληξε το τελεσίγραφο του Κατσίνσκι προς τους αντάρτες του κόμματος. Έπρεπε να υποβάλουν γραπτή δήλωση και στη συνέχεια να αποκηρύξουν τη συμμετοχή τους στο «Rozwoj Plus» (Ανάπτυξη Plus), την οργάνωση που ίδρυσε ο Μοραβιέτσκι. Ο Κατσίνσκι θεωρεί αυτό την κίνηση απειλή για την απόλυτη εξουσία του εντός του κόμματος. «Δεν θα υπογράψω καμία δήλωση πίστης», δήλωσε ο Μοραβιέτσκι στον τηλεοπτικό σταθμό TVN. «Αυτό θα απαιτούσαν από εμένα τη δεκαετία του 1980», πρόσθεσε, αναφερόμενος στο παρελθόν, όταν διώχθηκε από την κομμουνιστική μυστική αστυνομία λόγω των αντιπολιτευτικών δραστηριοτήτων του πατέρα του.

Για ένα τέταρτο του αιώνα, ο Γιάροσλαβ Κατσίνσκι και το εθνικολαϊκιστικό κόμμα του «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS) κυριάρχησαν στη δεξιά συντηρητική πλευρά του πολιτικού τοπίου στην Πολωνία. Όλες οι προσπάθειες δημιουργίας μιας νέας, ακόμα πιο ριζοσπαστικής δύναμης στα δεξιά της απέβησαν ανεπιτυχείς. Από το 2001, το PiS έχει κυβερνήσει δύο φορές (2005-2007 και 2015-2023) και έχει κερδίσει τις προεδρικές εκλογές με τον Λεχ Κατσίνσκι, τον Αντρέι Ντούντα και, από το καλοκαίρι του 2025, με τον Κάρολ Ναβρότσκι.

Η μεγαλύτερη κρίση από την ίδρυση του PiS

Αλλά τώρα, λίγο περισσότερο από έναν χρόνο πριν από τις βουλευτικές εκλογές, το κόμμα αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη κρίση του από την ίδρυσή του το 2001.

Δύο κόμματα έχουν πλέον εδραιωθεί στα δεξιά του PiS: η εθνικιστική και δεξιά-φιλελεύθερη Συνομοσπονδία Ελευθερίας και Ανεξαρτησίας (Konfederacja Wolność i Niepodległość) και η ακροδεξιά, αντισημιτική και φιλορωσική Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος (Konfederacja Korony Polskiej). Μαζί, συγκεντρώνουν υψηλότερα ποσοστά από το PiS στις δημοσκοπήσεις. Το κόμμα του Κατσίνσκι έχει χάσει πολλούς ψηφοφόρους από αυτές τις δύο ριζοσπαστικές ομάδες.

Για να τους κερδίσει ξανά, ο Κατσίνσκι μετατοπίζει το PiS όλο και περισσότερο προς τα δεξιά. Τον Μάρτιο, όρισε τον αρχισυντηρητικό και υπερκαθολικό πρώην υπουργό Παιδείας Πρζεμίσλαβ Τσάρνεκ ως επικεφαλής υποψήφιο για τις βουλευτικές εκλογές του 2027, μια κίνηση που ο Μοραβιέτσκι και οι υποστηρικτές του θεωρούν θεμελιώδες λάθος.

Ο Τσάρνεκ επιχειρεί να υπερκεράσει τα δύο κόμματα της Συνομοσπονδίας στα δεξιά με λεκτικές επιθέσεις κατά της ΕΕ και της Ουκρανίας. Στην ιστορική διαμάχη μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας, ο Τσάρνεκ απαιτεί τώρα να σταματήσει κάθε στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, μέχρι να υποχωρήσει το Κίεβο – μία εξέλιξη που έχει ανησυχήσει σοβαρά τις Βρυξέλλες.

Προσέγγιση νέων ψηφοφόρων

Ο Μοραβιέτσκι αντέδρασε στη στροφή του κόμματός του προς τα δεξιά ιδρύοντας την ένωση «Ανάπτυξη Plus». Στις δημόσιες εμφανίσεις του τόνισε επανειλημμένα την πρόθεσή του να παραμείνει στο PiS. Στόχος του, όπως είπε, ήταν να ανοίξει το κόμμα σε νέα δημογραφικά στοιχεία ψηφοφόρων, ώστε οι δεξιοί συντηρητικοί να μπορέσουν να επιστρέψουν στην εξουσία το 2027.

Μόλις πριν από λίγες ημέρες, ο Μοραβιέτσκι μπορούσε να βασιστεί στην υποστήριξη 40 βουλευτών της Κάτω Βουλής (Sejm) και αρκετών βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Μένει να δούμε αν όλοι θα αντισταθούν στην πίεση του Κατσίνσκι. Μια δημοσκόπηση που διεξήχθη από το ινστιτούτο Opinia24 για τους τηλεοπτικούς σταθμούς TVN και TVN24 την Τετάρτη (22 Ιουλίου 2026) έδωσε στον Μοραβιέτσκι 6,2% των ψήφων. Ταυτόχρονα, η υποστήριξη για το PiS μειώθηκε στο 17,7%. Στις βουλευτικές εκλογές του 2023, το κόμμα του Κατσίνσκι κέρδισε το 35% των ψήφων.

Οι παλιοί σύμμαχοι του Κατσίνσκι θεωρούν τον Μοραβιέτσκι αουτσάιντερ. Ο Μοραβιέτσκι εντάχθηκε στο PiS το 2016. Έγινε υπουργός Ανάπτυξης και Οικονομικών στην κυβέρνηση PiS και, από το 2017, πρωθυπουργός. Ο ίδιος και το επιτελείο του κατηγορούν τους εσωκομματικούς αντιπάλους τους ότι έχουν επινοήσει μια πλεκτάνη εναντίον τους.

«Δώρο για την κυβέρνηση Τουσκ»

Ο φιλοευρωπαϊκός κυβερνητικός συνασπισμός του Ντόναλντ Τουσκ δεν κρύβει την ευφορία του. «Αγαπώ τόσο πολύ το PiS, που θα ήθελα να έχω δύο από αυτά», χλεύασε ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι.

«Αυτό είναι ένα δώρο για την κυβέρνηση. Όλα τα σκάνδαλα των τελευταίων μηνών έχουν πλέον ξεθωριάσει. Ο Τουσκ δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα. Μπορεί να καθίσει δίπλα στο ποτάμι και να περιμένει να περάσουν τα πτώματα», δήλωσε την Παρασκευή η πολιτική επιστήμονας Ντανούτα Πλέτσκα. Ωστόσο, η επιστήμονας βλέπει τη σύγκρουση μεταξύ Κατσίνσκι και Μοραβιέτσκι ως ένα στημένο παιχνίδι. «Δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου διαφορές στα προγράμματά τους. Διαφέρουν μόνο στη γλώσσα και τους πολιτικούς ελιγμούς», δήλωσε στο TVN. Η Πλέτσκα πιστεύει ότι ο Μοραβιέτσκι θα κερδίσει τους ψηφοφόρους που κλίνουν προς το κέντρο και οι δύο ομάδες θα συνεργαστούν μετά τις βουλευτικές εκλογές.

Επιμέλεια: Ιοκάστη Κροντήρη

Πηγή: Deutsche Welle