«Σύγκρουση αντιλήψεων»: Γιατί οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται σε αδιέξοδο, με την Τεχεράνη να απορρίπτει κάθε συνθηκολόγηση και τον Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) να χαρακτηρίζει τις ιρανικές προτάσεις «εντελώς απαράδεκτες», την ώρα που η εύθραυστη εκεχειρία δοκιμάζεται από αμοιβαίες απειλές. 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες περίμεναν δέκα ημέρες την απάντηση του Ιράν στην πρότασή τους που είχαν καταθέσει για τον τερματισμό του πολέμου. Όταν η απάντηση της Τεχεράνης έφτασε την Κυριακή, έδειξε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθεί να επιδιώκει να εμφανιστεί ως νικήτρια, παρά την πίεση του Ντόναλντ Τραμπ για ουσιαστική υποχώρηση του καθεστώτος.

Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δημοσιοποιήσει επισήμως τους ακριβείς όρους των διαπραγματεύσεων, όπως σημειώνει το CNN. Ωστόσο, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη ζήτησε πλήρη τερματισμό του πολέμου, επίσημη αναγνώριση της κυριαρχίας της στο Στενό του Ορμούζ και πλήρη άρση των κυρώσεων.

Οι απαιτήσεις αυτές συνιστούν την αντιπρόταση του Ιράν, την οποία ο Τραμπ απέρριψε άμεσα, χαρακτηρίζοντάς την αρχικά «εντελώς απαράδεκτη» και στη συνέχεια «σκουπίδι».

Παραμένει ασαφές ποια συγκεκριμένα σημεία της πρότασης προκάλεσαν την αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, καθώς οι λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων δεν έχουν γίνει γνωστές. Τα ιρανικά κρατικά μέσα παρουσιάζουν σταθερά τη στάση της Τεχεράνης ως στάση ισχύος, στο πλαίσιο της προσπάθειας του καθεστώτος να προβάλλει στο εσωτερικό της χώρας την εικόνα μιας ιρανικής νίκης.

Διαβάστε όλες τις εξελίξεις για την κρίση στη Μέση Ανατολή

Από τη στιγμή που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά του Ιράν πριν από περισσότερες από δέκα εβδομάδες, η Ισλαμική Δημοκρατία ακολουθεί στρατηγική που απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε ένδειξη συνθηκολόγησης.

Αντίθετα, η Τεχεράνη εμφανίζεται έτοιμη να παρατείνει τη σύγκρουση, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο για να αυξήσει την πίεση προς την Ουάσιγκτον και να εξασφαλίσει σημαντικές δεσμεύσεις που θα ενισχύσουν οικονομικά το καθεστώς και θα διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή του.

«Νομίζουν ότι θα κουραστώ ή θα βαρεθώ ή ότι θα δεχθώ πιέσεις», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο τη Δευτέρα. «Δεν υπάρχει καμία πίεση. Θα έχουμε πλήρη νίκη».

Ο Αμερικανός πρόεδρος παραπονέθηκε επίσης ότι η ιρανική ηγεσία «αλλάζει γνώμη» κάθε φορά που οι δύο πλευρές φαίνεται να πλησιάζουν σε συμφωνία, μια αναφορά που ενδέχεται να αντανακλά την εμφανή απροθυμία του ιρανικού στρατιωτικού κατεστημένου να αποδεχθεί μέτρα που θα ικανοποιούσαν τις απαιτήσεις του.

Το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις οφείλεται στις διαφορετικές προτεραιότητες των δύο πλευρών. Ο Τραμπ επιδιώκει, σύμφωνα με αναλυτές, μια «γρήγορη και εύκολη» νίκη που θα περιλαμβάνει άμεσες παραχωρήσεις από το Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ η Τεχεράνη εμφανίζεται αποφασισμένη να καθυστερήσει αυτές τις απαιτήσεις και να εξασφαλίσει πρώτα τα δικά της ανταλλάγματα.

Σε μία από τις προτάσεις του, το Ιράν εισηγήθηκε μια σταδιακή και πολλών σταδίων διαδικασία διαπραγματεύσεων, όπου τα αρχικά θα επικεντρώνονταν στην κήρυξη τερματισμού του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, στην άρση των κυρώσεων και στον τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, μεταθέτοντας τις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα σε μεταγενέστερη φάση.

Ο Τραμπ, ωστόσο, απαιτεί από το Ιράν να παγώσει επίσημα το πυρηνικό του πρόγραμμα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, με τις αναφορές να κάνουν λόγο για διάστημα τουλάχιστον δέκα χρόνων, και να παραδώσει το υπάρχον απόθεμα περίπου 440 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

«Υπάρχει σύγκρουση αντιλήψεων», δήλωσε η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής του think tank Chatham House στο Λονδίνο.

«Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο επειδή ο πρόεδρος Τραμπ δεν καταλαβαίνει γιατί αυτοί οι άνθρωποι δεν προχωρούν σε συμφωνία για να σώσουν τους εαυτούς τους», ανέφερε.

«Δεν πρόκειται να του δώσουν παραχωρήσεις στην αρχή της συμφωνίας, επειδή δεν τον εμπιστεύονται», πρόσθεσε η Βακίλ, σημειώνοντας ότι οι Ιρανοί «έχουν καεί προσωπικά από αυτόν».

Κατά την εβδομαδιαία ενημέρωση Τύπου, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε ότι η «διαφωνία» με την Ουάσιγκτον αφορά «μια πλευρά που επιδιώκει αποκλειστικά τα θεμελιώδη δικαιώματά της και μια άλλη που επιμένει να παραβιάζει τα δικαιώματα της απέναντι πλευράς». Πρόσθεσε ότι τα αιτήματα του Ιράν είναι «λογικά» και «υπεύθυνα».

«Η απάντηση του ιρανικού καθεστώτος αντανακλά τη νοοτροπία μιας ηγεσίας που πιστεύει ότι επέζησε του πολέμου και βγήκε νικήτρια, όχι ηττημένη», έγραψε στην πλατφόρμα X ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS).

«Ως αποτέλεσμα, οι απαιτήσεις της παραμένουν υψηλές και η διάθεση για συμβιβασμό εξαιρετικά περιορισμένη», πρόσθεσε.

Την ίδια ώρα, ενώ ο Τραμπ επιχειρεί να αυξήσει την πίεση προς την Τεχεράνη, το Ιράν διαμηνύει ότι επιδιώκει μια πιο συνολική και με διάρκεια συμφωνία, ζητώντας ισχυρές εγγυήσεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επανεκκινήσουν τον πόλεμο.

Ενόψει της επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στην Κίνα αυτή την εβδομάδα, Ιρανοί αξιωματούχοι πρότειναν να λειτουργήσει το Πεκίνο ως εγγυήτρια δύναμη για οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία. Την περασμένη εβδομάδα, η Τεχεράνη απέστειλε τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο για συνομιλίες με τον Κινέζο ομόλογό του.

«Δεδομένης της θέσης που κατέχει η Κίνα για το Ιράν και άλλες χώρες της περιοχής του Περσικού Κόλπου, το Πεκίνο μπορεί να λειτουργήσει ως εγγυητής οποιασδήποτε συμφωνίας», ανέφερε ο Ιρανός πρέσβης στο Πεκίνο, Αμπντολρεζά Ραχμάν Φάζλι, σε ανάρτησή του στο X την Κυριακή.

«Κάθε πιθανή συμφωνία πρέπει απαραίτητα να συνοδεύεται από εγγυήσεις των μεγάλων δυνάμεων και να τεθεί επίσης στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών», πρόσθεσε.

Η εκεχειρία σε «μηχανική υποστήριξη»

Ο Τραμπ έχει εδώ και χρόνια οικοδομήσει την πολιτική του ρητορική πάνω στην αποφυγή των «ατελείωτων πολέμων», ωστόσο το Ιράν επιχείρησε να τον εμπλέξει σε μια δαπανηρή και παρατεταμένη σύγκρουση.

Αντί για τη γρήγορη και καθοριστική νίκη που επεδίωκε μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας και κορυφαίων στρατιωτικών διοικητών, ο πόλεμος φαίνεται ολοένα και περισσότερο να οδηγείται σε αδιέξοδο.

Παρά την εκεχειρία που συμφωνήθηκε μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ περισσότερο από έναν μήνα πριν, αρκετές ναυτικές συγκρούσεις έχουν σημειωθεί στο Στενό του Ορμούζ, καθώς οι δύο πλευρές συνεχίζουν να ανταγωνίζονται για τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.

Σύμμαχοι της Ουάσιγκτον στην περιοχή ανέφεραν επίσης ότι το Ιράν εξαπέλυσε βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον πόλεών τους, επαναλαμβάνοντας τις επιθέσεις έπειτα από εβδομάδες σχετικής ηρεμίας.

Και ενώ οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο εμπλεκόμενων πλευρών παραμένουν σε αδιέξοδο, ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι η εκεχειρία κινδυνεύει να καταρρεύσει.

«Θα έλεγα ότι η εκεχειρία βρίσκεται σε μαζική μηχανική υποστήριξη», ανέφερε σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο.

Από την πλευρά του, το στρατιωτικό κατεστημένο της Ισλαμικής Δημοκρατίας δείχνει να μην ενοχλείται από τη συνεχιζόμενη δυσαρέσκεια του Τραμπ απέναντι στις ιρανικές προτάσεις.

«Κανείς στο Ιράν δεν καταρτίζει σχέδια για να ικανοποιήσει τον Τραμπ», έγραψε την Κυριακή στο X ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού, Εμπραχίμ Ζολφαγκαρί.

«Η διαπραγματευτική ομάδα πρέπει να διαμορφώσει σχέδια που να σέβονται μόνο τα δικαιώματα του Ιράν και, φυσικά, θα ήταν καλύτερο ο Τραμπ να μην είναι ικανοποιημένος από αυτά», πρόσθεσε.

Πηγή: skai.gr