Τα πόδια είναι «καταφύγιο» για δισεκατομμύρια βακτήρια: Πόσο συχνά πρέπει να πλένονται;

Στο ντους ίσως θα μπορούσαμε να πούμε ότι ορισμένα μέρη του σώματος πιθανώς λαμβάνουν περισσότερη προσοχή από άλλα. Τα πόδια, λόγω του ότι βρίσκονται στο τέλος του σώματός, είναι εύκολο να παραβλέπονται. Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, τα πόδια αξίζουν το ίδιο, αν όχι περισσότερο, της προσοχής μας.

Τι συμβουλεύουν

Τόσο η Εθνική Υπηρεσία Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS) όσο και το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), για παράδειγμα, συμβουλεύουν να πλένονται τα πόδια καθημερινά με σαπούνι και νερό. Ένας λόγος για αυτή τη σχολαστική φροντίδα είναι η πρόληψη της οσμής. Τα πέλματα του ποδιού περιέχουν 600 ιδρωτοποιούς αδένες ανά τετραγωνικό εκατοστό δέρματος, περισσότερους από οποιαδήποτε άλλη περιοχή του σώματος.  Αν και ο ίδιος ο ιδρώτας δεν μυρίζει, περιέχει ένα θρεπτικό ζωμό από άλατα, γλυκόζη, βιταμίνες και αμινοξέα, που χρησιμεύει ως «μπουφές» για τα βακτήρια που ζουν εκεί. Και υπάρχουν πολλά βακτήρια.

«Το πόδι – ειδικά ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών – είναι ένα αρκετά υγρό, υγρό και ζεστό περιβάλλον, επομένως μπορεί να αποτελέσει πρόσφορο έδαφος για μικρόβια», λέει η Holly Wilkinson, λέκτορας στην επούλωση τραυμάτων στο Πανεπιστήμιο του Hull στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό επιδεινώνεται από το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι καλύπτουν τα πόδια τους με κάλτσες και παπούτσια, παγιδεύοντας μέσα την υγρασία.

Οι λόγοι που πρέπει να πλένουμε τα πόδια

Εάν κάνετε ζουμ σε οποιοδήποτε τετραγωνικό εκατοστό ανθρώπινου δέρματος, θα βρείτε από 10.000 έως ένα εκατομμύριο βακτήρια που ζουν εκεί. Οι ζεστές και υγρές περιοχές του δέρματος, όπως τα πόδια, φιλοξενούν τον μεγαλύτερο αριθμό τέτοιων ειδών. Για παράδειγμα, τα πόδια είναι «ειδυλλιακά καταφύγια» για τα βακτήρια Corynebacterium και Staphylococcus. Όσον αφορά τους μύκητες, τα ιδρωμένα πόδια σας θεωρούνται ουτοπία για γένη όπως, του Aspergillus (παθογόνο που βρίσκεται συχνά στο έδαφος), του Cryptococcus, του Epicoccum, του Rhodotorula, του Candida (είδος ζυμομύκητα που ζει φυσικά στο σώμα αλλά μπορεί να γίνει ευκαιριακό παθογόνο), Trichosporon και άλλα. Στην πραγματικότητα, το ανθρώπινο πόδι περιέχει τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα μυκητιακών ειδών από οποιαδήποτε άλλη περιοχή του σώματος.

Αυτός είναι ίσως ένας καλός λόγος για να καθαρίζονται τα πόδια. Σε μια μελέτη, οι ερευνητές πήραν δείμγα από τις πατούσες 40 εθελοντών. Διαπίστωσαν ότι το πλύσιμο των ποδιών είχε σημαντικό αντίκτυπο στον αριθμό των βακτηρίων. Οι άνθρωποι που έπλεναν τα πόδια τους δύο φορές την ημέρα είχαν περίπου 8.800 βακτήρια που ζούσαν σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό δέρματος. Όσοι ανέφεραν ότι τα έπλεναν κάθε δεύτερη μέρα είχαν πάνω από ένα εκατομμύριο βακτήρια ανά τετραγωνικό εκατοστό.

Ωστόσο, μόνο και μόνο επειδή οι πατούσες των ποδιών γεμίζουν με μικροβιακή ζωή, αυτό δεν σημαίνει ότι απαραίτητα βρωμάνε ή ότι πρέπει κάποιος να ανησυχεί. Όπως πάντα, δεν είναι μόνο ο αριθμός, αλλά το είδος των βακτηρίων αυτό το οποίο είναι σημαντικό.

Ο σταφυλόκοκκος είναι ο βασικός παράγοντας όταν πρόκειται για την παραγωγή των πτητικών λιπαρών οξέων (VFAs) που είναι υπεύθυνα για την οσμή των ποδιών. Οι ιδρωτοποιοί αδένες στο δέρμα των ποδιών απελευθερώνουν ένα μείγμα ηλεκτρολυτών, αμινοξέων, ουρίας και γαλακτικού οξέος. Τα βακτήρια του σταφυλόκοκκου, μετατρέπουν τα αμινοξέα σε VFAs. Ο κύριος χημικός «ένοχος» είναι το ισοβαλερικό οξύ, το οποίο έχει μια δυσάρεστη οσμή που έχει περιγραφεί ότι έχει μια «ευδιάκριτη τυρώδη/όξινη νότα». Η σύγκριση είναι εύστοχη, καθώς πολλά τυριά περιέχουν παρόμοιο μείγμα πτητικών χημικών ουσιών.

Σε μια μελέτη του 2014, οι ερευνητές πήραν δείγμα από τα πόδια 16 ατόμων και διαπίστωσαν ότι το 98,6% των βακτηρίων που υπήρχαν στα πέλματα των ποδιών ήταν σταφυλόκοκκοι. Τα επίπεδα των VFAs, συμπεριλαμβανομένου του ισοβαλερικού οξέος, βασικής μυρωδιάς του ποδιού, ήταν επίσης σημαντικά αυξημένα στο πέλμα του ποδιού σε σύγκριση με την κορυφή του ποδιού. Συνολικά, η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ένταση της κακοσμίας των ποδιών συσχετίστηκε με τον συνολικό αριθμό των σταφυλόκοκκων που υπάρχουν – ένας άλλος λόγος για να καθαρίζονται.
Ωστόσο, το πλύσιμο των ποδιών δεν είναι μόνο για την πρόληψη της κακοσμίας των ποδιών. Πολλές ασθένειες και προβλήματα στα πόδια μπορούν να προληφθούν μέσω της καλής υγιεινής των ποδιών.

«Λόγω του μικρού χώρου ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών, αυτές οι περιοχές κινδυνεύουν ιδιαίτερα από μικροβιακές λοιμώξεις», λέει ο Joshua Zeichner, αναπληρωτής καθηγητής δερματολογίας στο Mount Sinai Hospital στη Νέα Υόρκη. «Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κνησμό, πρήξιμο και άσχημη μυρωδιά. Καθώς ο φραγμός του δέρματος διαταράσσεται, αυτό μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο εισβολής μικροοργανισμών στο δέρμα και πρόκλησης πιο σημαντικών λοιμώξεων των μαλακών ιστών γνωστές ως κυτταρίτιδα», λέει. 

Σύμφωνα με τον Zeichner, το πιο κοινό πρόβλημα είναι η ανάπτυξη του «ποδιού του αθλητή», που είναι μια επιφανειακή μυκητίαση του δέρματος στα πόδια. Οι μύκητες που προκαλούν το «πόδι του αθλητή» ευδοκιμούν σε ζεστά, σκοτεινά και υγρά περιβάλλοντα – επομένως γιατί αυτή η πάθηση επηρεάζει συχνότερα τα σημεία ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών. Όταν διατηρείται αυτή την περιοχή καθαρή και στεγνή και στερείται από τους μύκητες το τέλειο σπίτι τους και αυτό είναι καλό, καθώς το πόδι του αθλητή μπορεί να προκαλέσει μια σειρά από δυσάρεστα συμπτώματα όπως φαγούρα, εξάνθημα και ξεφλούδισμα του δέρματος.

Το να διατηρούνται τα πόδια καθαρά θα μπορούσε επίσης να αποτρέψει δερματικές λοιμώξεις, όπως αυτές που προκαλούνται από τα βακτήρια Staphylococcus ή Pseudomonas. Ενώ αυτά τα βακτήρια υπάρχουν φυσικά στο δέρμα, εάν εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματός λόγω κοψίματος, τότε μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή μόλυνση. Ακόμη και μια μικρή λοίμωξη από σταφυλόκοκκο μπορεί να οδηγήσει σε εξογκώματα πύου που σχηματίζονται κάτω από το δέρμα γύρω από τους θύλακες των τριχών ή τους ελαιοαδένες.

«Τα πόδια είναι πιο επιρρεπή σε μολύνσεις επειδή υπάρχει αρκετή βιομάζα βακτηρίων εκεί, και επίσης εάν υπάρχουν «σκισίματα» ή τραυματισμοί στα πόδια, τείνει να επουλώνονται πολύ πιο αργά από άλλες περιοχές του σώματος», λέει η Wilkinson. 

Αν και οι δερματικές λοιμώξεις μπορούν ακόμα να εμφανιστούν και στις περιπτώσεις που υπάρχει καλή υγιεινή των ποδιών, το τακτικό πλύσιμο των ποδιών μειώνει τον αριθμό των βακτηρίων. Έτσι, στην περίπτωση κοψίματος, θα υπάρχουν λιγότερα μικρόβια τριγύρω για να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος.

Το συχνό πλύσιμο των ποδιών είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην περίπτωση που πάσχει κάποιος από διαβήτη, μια κατάσταση που κάνει τους ανθρώπους επιρρεπείς σε έλκη και δερματικές λοιμώξεις. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα πόδια των διαβητικών ασθενών περιέχουν μεγαλύτερη αναλογία παθογόνων βακτηρίων που «κατοικούν» στο δέρμα. 

«Βρίσκονται εκεί και περιμένουν την ευκαιρία να προκαλέσουν μόλυνση. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό τα άτομα με διαβήτη να τηρούν την υγιεινή των ποδιών τους, επειδή διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν λοίμωξη εξαιτίας αυτού», λέει η Wilkinson.

Τα άτομα με διαβήτη έχουν επίσης μειωμένη ανοσολογική απόκριση, επομένως, εάν κολλήσουν κάποια μόλυνση, το σώμα τους δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει. Οι ασθενείς με διαβήτη είναι επίσης επιρρεπείς σε κοψίματα και πληγές στα πόδια που δεν επουλώνονται. Εάν αυτά δεν φροντιστούν νωρίς, τότε μπορεί να χρειαστεί να ακρωτηριαστούν τα δάχτυλα των ποδιών, τα πόδια ή ακόμα και τα άκρα.

«Εάν έχετε μη ελεγχόμενο διαβήτη, μπορεί να έχετε βλάβη στα νεύρα των ποδιών σας, επομένως δεν μπορείτε να αισθανθείτε σωστά τα πόδια σας», λέει η Wilkinson. «Απλώς η πράξη του πλυσίματος σάς επιτρέπει να ελέγχετε σωστά τα πόδια σας για τυχόν μικρές εκδορές ή ξηρότητα που μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση μόλυνσης».

Τι συνιστούν στους διαβητικούς

Για το λόγο αυτό, η Wilkinson – και φιλανθρωπικές οργανώσεις όπως η Diabetes UK – συνιστούν στους διαβητικούς να πλένουν τα πόδια τους κάθε μέρα.

Τι γίνεται όμως με όλους τους άλλους; Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι για τους περισσότερους ανθρώπους, το καθημερινό πλύσιμο των ποδιών έχει ελάχιστα οφέλη για την υγεία και μπορεί ακόμη και να αυξήσει τον κίνδυνο δερματικών προβλημάτων. Σε τελική ανάλυση, το δέρμα βασίζεται στην κοινότητα των βοηθητικών μικροβίων του για να εκτελέσει βασικές λειτουργίες. Απωθούν τα επιβλαβή βακτήρια, παράγουν λιπίδια που διατηρούν το δέρμα ενυδατωμένο και ελαστικό και βοηθούν ακόμη και στην αποκατάσταση των πληγών. Το εντατικό πλύσιμο και τρίψιμο μπορεί να απομακρύνει αυτά τα ευεργετικά είδη, ειδικά αν το νερό είναι ζεστό. Ως αποτέλεσμα, το δέρμα μπορεί να γίνει ξηρό, ερεθισμένο ή με φαγούρα. Το σκασμένο δέρμα μπορεί να επιτρέψει στα βακτήρια να παραβιάσουν τον συνήθως αδιαπέραστο φραγμό του δέρματος, αυξάνοντας την πιθανότητα λοιμώξεων.

«Το υπερβολικό πλύσιμο του δέρματος μπορεί να διαταράξει τον φραγμό του δέρματος, αφαιρώντας το δέρμα από φυσικά έλαια, συμβάλλοντας στην ξηρότητα και τη φλεγμονή», λέει ο Zeichner. Αυτό οδηγεί σε φαγούρα, ξηροδερμία και μπορεί να επιδεινώσει καταστάσεις όπως το έκζεμα.
«Είναι επίσης σημαντικό να μην κάνετε υπερβολικό τρίψιμο ή απολέπιση του δέρματος στα πόδια», λέει ο Zeichner. «Οι κάλοι αναπτύσσονται λόγω του καθημερινού τραύματος. Αλλά στην πραγματικότητα προστατεύουν τα πόδια από το περιβάλλον. Η αφαίρεση των κάλων αφαιρεί αυτή την προστασία.»

Υπάρχει επίσης ανησυχία ότι τα αντιβακτηριακά σαπούνια θα μπορούσαν να διαταράξουν την ευαίσθητη ισορροπία των μικροοργανισμών στο δέρμα, σκοτώνοντας τα ευεργετικά είδη και επιτρέποντας την εμφάνιση πιο σκληρών, παθογόνων στελεχών που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Τέλος, το ανοσοποιητικό μας σύστημα πρέπει να έρθει αντιμέτωπο σε κάποιο βαθμό από μικρόβια για να «κάνει τη δουλειά του». Εάν δεν έρθουμε σε επαφή με μια σταθερή ροή βακτηρίων και ιών στην παιδική ηλικία, τότε το σώμα μας δεν μαθαίνει πώς να αντιδρά σωστά στην επίθεση. Μερικοί ειδικοί πιστεύουν ότι το πολύ συχνό μπάνιο ή ντους μπορεί να είναι αντιπαραγωγικό για αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Πόσο συχνά πρέπει να πλένουμε τα πόδια

Έτσι, αυτό μας αφήνει με το διαχρονικό ερώτημα, πόσο συχνά πρέπει να πλένουμε τα πόδια μας; Η απάντηση εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από το άτομο.

«Για τα άτομα με διαβήτη, συνιστάται 100% να πλένετε τα πόδια σας κάθε μέρα», λέει η Wilkinson. «Αλλά εάν δεν έχετε υποκείμενες παθήσεις, τότε οι δερματολόγοι τείνουν να συμβουλεύουν ότι κάθε δύο μέρες είναι υπεραρκετές για να διατηρείται καλή υγιεινή, χωρίς να αφαιρούνται πάρα πολλά από τα φυσικά έλαια στο δέρμα».

Ωστόσο, η Wilkinson επισημαίνει ότι αν σε κάποιον του αρέσει να τρέχει ή να γυμνάζεται στο γυμναστήριο, τότε προφανώς θα χρειαστεί να πλένει τα πόδια πιο τακτικά από κάποιον που είναι λιγότερο δραστήριος. Δεν είναι επίσης σημαντικό μόνο η συχνότητα του πλυσίματος. Το πώς πλένονται και στεγνώνονται τα πόδια έχει επίσης επιπτώσεις στην υγεία.

«Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι αν κάνετε ντους και αφήνετε το νερό να τρέξει, αυτό είναι το πλύσιμο των ποδιών, αλλά δεν είναι – πρέπει πραγματικά να πλένετε τα πόδια σας με σαπουνόνερο», λέει η Wilkinson.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Dan Baumgardt, γιατρό και λέκτορα νευροεπιστήμης και φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ στο Ηνωμένο Βασίλειο, το πιο σημαντικό πράγμα που τονίζει στους ασθενείς είναι να φροντίσουν να στεγνώνουν σωστά τα πόδια. 

Πηγή: skai.gr