Ας φανταστεί κανείς έναν πίνακα τέχνης ή μια φωτογραφία με ιστορική αξία του περασμένου αιώνα ή ένα έγγραφο – σημαντικό τεκμήριο του παρελθόντος- αρκετά όμως παλιό και δυσανάγνωστο, που αν υπήρχε ένα προηγμένο τεχνολογικό εργαλείο να αποκαλύψει τις λεπτομέρειες αυτών των αντικειμένων που συχνά δεν είναι ορατές από το ανθρώπινο μάτι ούτε από τα συμβατικά τεχνολογικά μέσα, όπως την υπογραφή του καλλιτέχνη ή μια λέξη στο έγγραφο αρχείο καθοριστική για το περιεχόμενο και το νόημά του, τότε θα άλλαζαν και πολλά πάνω στη μελέτη αυτών των αρχείων. Θα «έλυναν τα χέρια» των ερευνητών και φυσικά θα γινόταν ένα ουσιαστικό βήμα προς την ενίσχυση της έρευνας «ξεκλειδώνοντας» νέους δρόμους και προοπτικές και φέρνοντας στην επιφάνεια ιστορικά δεδομένα, στοιχεία και λεπτομέρειες που μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Αυτό το τεχνολογικό εργαλείο δεν ανήκει στη σφαίρα του φανταστικού. Αποκτήθηκε επίσημα χθες από το Πανεπιστήμιο Κρήτης στο πλαίσιο του προγράμματος «Πανεπιστήμια Αριστείας» του Ταμείου Ανάκαμψης και πρόκειται για το πρώτο αντίστοιχο επιστημονικό εργαλείο που εξασφαλίζεται σε εθνικό επίπεδο και η δουλειά του είναι μια: να φωτογραφίζει το αόρατο. Πρόκειται με άλλα λόγια για το Ολοκληρωμένο Σύστημα Πολυφασματικής Φωτογράφησης «PHASEONE» το οποίο είναι επίσημα από χθες απόκτημα του Πανεπιστημίου Κρήτης και θα στεγάζεται στις εγκαταστάσεις της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης. Το πρωτοποριακό αυτό σύστημα θα αναβαθμίσει κατά πολύ πρώτα από όλα το κομμάτι της ψηφιοποίησης των αρχείων, των συλλογών και των υπόλοιπων σημαντικών εγγράφων και έργων της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης η οποία είναι και πρωτοπόρος σε αυτόν τον τομέα, προσφέροντας υψηλή ευκρίνεια και ποιότητα και φέρνοντας στο φως πλέον λεπτομέρειες σε αυτά τα αρχεία που πιο πριν με άλλα μέσα δεν ήταν δυνατό και χωρίς μάλιστα να υπάρχει φθορά του αντικειμένου αφού πλέον η ανθρώπινη επαφή με αυτό ελαχιστοποιείται. Επιπλέον, χάρη σε αυτό το εργαλείο η δουλειά των ερευνητών θα πάει ένα βήμα παρακάτω δίνοντάς τους τη δυνατότητα να ψηφιοποιήσουν και να επεξεργαστούν αρχεία, εντοπίζοντας λεπτομέρειες αόρατες για το ανθρώπινο μάτι που προηγούμενα χρόνια και δεκαετίες επιχειρούνταν να ανιχνευθούν με άλλες τεχνολογίες και μέσα αλλά ήταν συνήθως αδύνατο.
Η μελέτη των παπύρων, των χειρόγραφων εγγράφων, των οστράκων, των σπάνιων βιβλίων, των ιστορικών αντικειμένων, παίρνει μια άλλη διάσταση που μέχρι πρότινος δεν ήταν εφικτή, χάρη σε αυτό το νέο επιστημονικό εργαλείο του Πανεπιστημίου Κρήτης.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Η Ελένη Κωβαίου διευθύντρια της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης, σε σχετικές δηλώσεις της ανέφερε: «Το σύστημα πολυφασματικής φωτογράφησης μας δίνει τη δυνατότητα χάρη σε ειδικές λάμπες που διαθέτει, να δούμε πράγματα που άλλα συστήματα ψηφιοποίησης δεν μας δίνουν τη δυνατότητα να ανακαλύψουμε. Βλέπει δηλαδή περισσότερα από όσα μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι. Αυτό είναι το πολύ σημαντικό. Εμείς έχουμε χειρόγραφα δυσανάγνωστα, με το παλαιότερό μας να είναι του 9ου π.Χ. αιώνα και φτάνουμε έως τον 19ο αιώνα, έχουμε έργα τέχνης. Χάρη σε αυτή τη φωτογράφηση μπορούμε να δούμε πράγματα σε αυτά που δεν είχαμε τη δυνατότητα να δούμε με άλλα συστήματα ψηφιοποίησης. Το σύστημα αυτό φυσικά μπορούν να το χρησιμοποιήσουν όχι μόνο οι ανθρωπιστικές, αλλά και οι θετικές επιστήμες. Πιστεύουμε ότι θα είναι πολλαπλώς χρήσιμο στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και θα μας βοηθήσει. Εμείς σαν οργανισμός έχουμε ξεκινήσει να ψηφιοποιούμε σπάνιο υλικό από τις αρχές του 2000. Έχουμε επενδύσει πολλά χρήματα στην αγορά ψηφιακών συστημάτων. Αυτή τη στιγμή υποστηρίζουμε την «Ανέμη» η οποία είναι μια από τις σημαντικότερες ψηφιακές συλλογές στη χώρα χάρη σε αυτή την επένδυση ψηφιακών συστημάτων και τώρα περνάμε σε άλλη φάση επενδύοντας στο σύστημα πολυφασματικής φωτογράφησης».
Με αυτή την ενέργεια, το Πανεπιστήμιο ανήκει πλέον σε έναν περιορισμένο κύκλο πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και άλλων ακαδημαϊκών ινστιτούτων και σημαντικών φορέων διεθνώς που διαθέτουν αντίστοιχες δυνατότητες. Μεταξύ αυτών είναι – όπως ειπώθηκε στη χθεσινή παρουσίαση του «PHASEONE» – το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, το MoMA, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Δανίας, η Βρετανική Βιβλιοθήκη, η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Cambridge, και πολλοί άλλοι διεθνώς αναγνωρισμένοι φορείς που τώρα τον κύκλο τους συμπληρώνει το Πανεπιστήμιο Κρήτης. «Το Πανεπιστήμιο Κρήτης είναι ένα πολύ σημαντικό Πανεπιστήμιο, και τώρα έχει στα χέρια του πιθανόν το καλύτερο σύστημα στον κόσμο. Οπότε με το να έχει στην κατοχή του ένα τέτοιο εργαλείο σαφώς και αναβαθμίζει τη θέση του παγκοσμίως», ανέφερε χαρακτηριστικά σε δηλώσεις του ο Eric Joakim, τεχνικός υπεύθυνος κατασκευάστριας εταιρείας «PHASEONE».
Έτσι μια άλλη προοπτική που ανοίγεται χάρη στην προμήθεια του Ολοκληρωμένου Συστήματος Πολυφασματικής Φωτογράφησης «PHASEONE», είναι η ενίσχυση του εξωστρέφειας του Πανεπιστημίου, η προσέλκυση φοιτητών, ερευνητών και μελετητών από όλο τον κόσμο και την υπόλοιπη Ελλάδα, για την εκπόνηση των μελετών τους εδώ, τη συνέχεια της έρευνάς τους, ενώ ανοίγονται και προοπτικές συνεργασίας με άλλα ακαδημαϊκά ιδρύματα.
Ο Νίκος Λίτινας, από το Εργαστήριο Παπυρολογίας και Επιγραφικής του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο οποίος είναι και εκείνος που εισηγήθηκε την απόκτηση του καινοτόμου αυτού τεχνολογικού εργαλείου σχολίασε σχετικά σε δηλώσεις του: «Πριν δύο χρόνια πρότεινα στο Πανεπιστήμιο να αγοράσει αυτό το σύστημα, γιατί θα μπορούσε να βοηθήσει στην έρευνα κυρίως στο πεδίο που εγώ ασχολούμαι, την παπυρολογία. Αργότερα είδαμε ότι αυτό το σύστημα δεν περιορίζεται μόνο στην παπυρολογία επεκτείνεται και σε άλλες χρήσεις: σε χειρόγραφα, την ιατροδικαστική, την τέχνη κ.ά. Το χαρακτηριστικό του Πανεπιστημίου είναι η εξωστρέφεια και αυτό θα επιδιώξει τώρα: συνεργασίες με άλλα πανεπιστήμια, ιδρύματα και οργανισμούς. Σε αυτό το πλαίσιο, εμείς θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε πάνω στο κομμάτι αυτό, τους παπύρους που πλέον μπορούμε να τους διαβάσουμε και να διαβάσουμε πίσω από τα προβληματικά σημεία που δε φαίνονται με το μάτι, όμως θα προσπαθήσουμε να συνεργαστούμε και με άλλους φορείς για να δούμε αυτή τη χρήση του συστήματος και σε άλλα πεδία. Δηλαδή να μην περιοριστούμε σε αυτό για το οποίο το πήραμε αλλά και σε άλλους σκοπούς. Ακόμα ανοίγουν δρόμοι για συνεργασία με διάφορες πινακοθήκες, δημόσιες και ιδιωτικές, αρχεία του κράτους στην Κρήτη και εκτός, με βιβλιοθήκες που έχουν χειρόγραφα και από τη στιγμή που αυτό το πολυφασματικό βρίσκεται μόνο στην Κρήτη αυτή τη στιγμή και μόνο στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, όλοι θα μπορούν να έχουν πρόσβαση και να έχουν κάποια αποτελέσματα σε αντικείμενα, γραφές ή οτιδήποτε άλλο».
Χειροπιαστά παραδείγματα
Κατά τη διάρκεια της χθεσινής παρουσίασης του Ολοκληρωμένου Συστήματος Πολυφασματικής Φωτογράφησης «PHASEONE», ο κ. Λίτινας στην ομιλία του έκανε μια αναδρομή στο παρελθόν και ανέφερε το πόσο δύσκολο ήταν για πάρα πολλά χρόνια για τους ερευνητές να μελετήσουν αρχεία δυσανάγνωστα όπως οι πάπυροι, τα σπάνια βιβλία, χειρόγραφα ιστορικά έγγραφα κ.ά. Ο ίδιος παρουσίασε στο κοινό κάποια χειροπιαστά παραδείγματα για το πόσο χρήσιμο είναι για την έρευνα το εν λόγω εργαλείο καθώς μπορεί να αποκαλύψει από σημαντικές λεπτομέρειες και στοιχεία δυσανάγνωστων κειμένων μέχρι και την αυθεντικότητα κάποιων αρχείων. Χαρακτηριστικό ήταν το παράδειγμα που παρουσίασε με ένα παπούτσι το οποίο είχε χαραγμένο στη σόλα ένα αρχαίο κείμενο και το Ολοκληρωμένο Σύστημα Πολυφασματικής Φωτογράφησης αποκάλυψε ότι είναι πλαστό κείμενο που φτιάχτηκε μιμούμενο τις αρχαίες γραφές.
Την παρουσίαση των χαρακτηριστικών και των δυνατοτήτων του Ολοκληρωμένου Συστήματος Πολυφασματικής Φωτογράφησης «PHASEONE» έκανε ο Eric Joakim, τεχνικός υπεύθυνος κατασκευάστριας εταιρείας «PHASEONE» μαζί με τη Ρεγγίνα Κούνιο, εκπρόσωπο της Εταιρείας «Fotovision» που αντιπροσωπεύει από το 1994 την «PHASEONE». Ο κ. Joakim κατά τη διάρκεια της παρουσίασης έδωσε και εκείνος από την πλευρά του ένα εντυπωσιακό παράδειγμα από τη χρήση του συστήματος. Όπως είπε, η Εθνική Πινακοθήκη της Δανίας κατέχει έναν πίνακα που αγοράστηκε εκατοντάδες χρόνια πριν από τη Δανική Βασιλική Οικογένεια. Ο πίνακας είχε επιθεωρηθεί και αναλυθεί αρκετές φορές για να προσδιοριστεί η προέλευσή του και ο δημιουργός του χωρίς επιτυχία. Το φθινόπωρο του 2019, όπως είπε, αναλύθηκε ξανά με την τεχνολογία της φασματικής φωτογραφίας με φωτισμό και τεχνικές κατάλληλες έτσι που αποκαλύφθηκε άνω δεξιά του πίνακα η υπογραφή του καλλιτέχνη.
Στην εκδήλωση – παρουσίαση του νέου τεχνολογικού αυτού αποκτήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης χαιρετισμό έκαναν ο Μιχάλης Παυλίδης, καθηγητής Βιολογίας-Φυσιολογίας Θαλάσσιων Οργανισμών, του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Ιδρύματος και η Μελίνα Ταμιωλάκη, αντιπρύτανης Ανάπτυξης, Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας, καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ενώ τον συντονισμό της εκδήλωσης έκανε η Ελένη Κωβαίου διευθύντρια της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης.
Ακόμη την παρουσίαση του «PHASEONE» έκανε ο Eric Joakim, μαζί με τη Ρεγγίνα Κούνιο και η οποία σε δηλώσεις της τόνισε: «Αυτό που μας ενδιαφέρει και είναι το όραμά μας και σαν «PHASEONE» και σαν «Fotovision» είναι να προσφέρουμε στον κόσμο της πολιτιστικής κληρονομιάς όσο περισσότερη πληροφορία γίνεται στη βέλτιστη ανάλυση και με τον πιο εύκολο και αποτελεσματικό τρόπο. Και αυτό πρέπει να διαδοθεί σε όλα τους φορείς και σε όλα τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα. Είναι τόσο σημαντικό να αποκαλύπτεις αυτό που δεν μπορείς να δεις και είναι τόσο «προκλητικό» για τους ανθρώπους και για την έρευνα».
Το άρθρο “Το Πανεπιστήμιο Κρήτης φωτογραφίζει το αόρατο“, δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο CRETA24.
