Τραμπ και Ιράν απειλούν με τέλη διέλευσης στο Ορμούζ – Είναι νόμιμο;

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιβάλλουν χρέωση 20% στα φορτία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας με το Ιράν, λόγω των προσπαθειών της Τεχεράνης να διατηρήσει τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.

Το Ιράν είχε κλείσει το Στενό του Ορμούζ, πλάτους 34 χιλιομέτρων, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, καθώς και άλλα κρίσιμα αγαθά, όπως τα λιπάσματα, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, προκαλώντας σοκ στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Έχει αλλάξει η στάση των ΗΠΑ για τις χρεώσεις στο Ορμούζ;

Μόλις στις 25 Ιουνίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, σε συνάντησή του με χώρες του Κόλπου και απαντώντας στο ιρανικό αίτημα για επιβολή τελών διέλευσης, είχε δηλώσει ότι «καμία χώρα στον κόσμο δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει χρεώσεις για τη χρήση διεθνών θαλάσσιων οδών» και ότι τέτοιες χρεώσεις δεν θα αποτελούσαν ποτέ μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας.

Ωστόσο, ο Τραμπ είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να επιβάλουν τέλη, εάν κατέρρεαν οι συνομιλίες με το Ιράν.

Σε ανάρτησή του στις 20 Ιουνίου είχε γράψει: «Δεν θα υπάρχουν διόδια στο Στενό του Ορμούζ για 60 ημέρες κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας και ούτε μετά τη λήξη της, εκτός εάν επιβληθούν από και υπέρ των Ηνωμένων Πολιτειών, σε περίπτωση που δεν ολοκληρωθεί η συμφωνία, ως αποζημίωση για τις υπηρεσίες που παρέχουν ως “Φύλακας Άγγελος” των χωρών της Μέσης Ανατολής, για την κάλυψη του κόστους του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος.»

Με την εκεχειρία πλέον να έχει καταρρεύσει, ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να επανέρχεται σε αυτή τη θέση.

Σε νέα ανάρτησή του τη Δευτέρα ανέφερε: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι από εδώ και στο εξής γνωστές ως “Ο Φύλακας του Στενού του Ορμούζ”, αλλά, για λόγους δικαιοσύνης, θα αποζημιώνονται με ποσοστό 20% επί όλων των φορτίων που διακινούνται.»

Ο Τραμπ, πάντως, δεν έχει εξηγήσει με ποιον τρόπο θα επιβάλλονταν αυτές οι χρεώσεις ούτε ποια νομική βάση θα μπορούσαν να επικαλεστούν οι Ηνωμένες Πολιτείες για να απαιτήσουν πληρωμή για τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ.

Σε τι διαφέρει η απαίτηση του Τραμπ για επιβολή διοδίων από το αίτημα του Ιράν για τέλη;

Το Ιράν έχει θέσει ως βασική προτεραιότητα στις διαπραγματεύσεις τη διατήρηση του ελέγχου του στο Στενό του Ορμούζ, τα ύδατα του οποίου μοιράζεται με το Ομάν. Η Τεχεράνη θεωρεί ότι το Στενό αποτελεί το ισχυρότερο στρατηγικό της πλεονέκτημα απέναντι στη διεθνή κοινότητα και την καλύτερη εγγύηση ασφαλείας έναντι μελλοντικών επιθέσεων.

Η ιρανική πλευρά πιστεύει ότι η Ουάσιγκτον είχε αποδεχθεί αυτή τη θέση στη διατύπωση της προσωρινής συμφωνίας του περασμένου μήνα, σύμφωνα με την οποία το Ιράν «θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση μόνο για διάστημα 60 ημερών».

Οι ΗΠΑ, ωστόσο, ερμήνευαν τη συγκεκριμένη διατύπωση διαφορετικά: ότι δηλαδή το Ιράν όφειλε απλώς να διευκολύνει την ασφαλή διέλευση των πλοίων και να μην επιβάλλει περιορισμούς με την απειλή ή τη χρήση βίας.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η Τεχεράνη δημιούργησε την Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου, με την οποία, όπως υποστηρίζει, πρέπει να συντονίζεται κάθε πλοίο που διέρχεται από τη θαλάσσια οδό. Παράλληλα, επιμένει ότι τα πλοία πρέπει να κινούνται μόνο κοντά στις ιρανικές ακτές.

Το Ιράν έχει επίσης στοχοποιήσει πλοία που επιχείρησαν να περάσουν από την πλευρά του Ομάν χωρίς να έχουν προηγουμένως ζητήσει την άδειά του.

Η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι ενδέχεται στο μέλλον να επιβάλει τέλη διέλευσης, χωρίς όμως να έχει διευκρινίσει μέχρι στιγμής το ύψος ή τον τρόπο εφαρμογής τους.

Ποια ήταν η κατάσταση πριν από τον πόλεμο και είναι νόμιμη η επιβολή χρεώσεων για τη χρήση του Στενού;

Το Στενό του Ορμούζ αποτελείται από τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν, με τη θαλάσσια οριογραμμή να εκτείνεται κατά μήκος της μέσης.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία ρυθμίζει το διεθνές ναυτικό δίκαιο, προβλέπει ότι τα κράτη που συνορεύουν με διεθνή στενά δεν μπορούν να απαιτούν πληρωμή απλώς και μόνο για να επιτρέψουν τη διέλευση.

Μπορούν, ωστόσο, να επιβάλλουν περιορισμένες χρεώσεις για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως η πλοήγηση, η ρυμούλκηση ή οι λιμενικές υπηρεσίες. Οι χρεώσεις αυτές δεν επιτρέπεται να επιβάλλονται με δυσμενέστερους όρους σε πλοία συγκεκριμένων χωρών.

Ούτε το Ιράν ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υπογράψει την UNCLOS. Παρ’ όλα αυτά, η Σύμβαση θεωρείται ευρέως ότι αποτυπώνει το διεθνές ναυτικό δίκαιο, ενώ το Ορμούζ αντιμετωπίζεται ως διεθνές στενό.

Το 1968, το Ιράν και το Ομάν συμφώνησαν με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό σε ένα σύστημα θαλάσσιας κυκλοφορίας, βάσει του οποίου τα μεγάλα πλοία χρησιμοποιούσαν θαλάσσιους διαδρόμους κοντά στο κέντρο του Στενού. Ωστόσο, σύμφωνα με τον IMO, η τοποθέτηση ναρκών από το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου έχει πλέον καταστήσει τη διέλευση από αυτές τις οδούς μη ασφαλή.

Θα αποδέχονταν άλλες χώρες διόδια ή τέλη για τη διέλευση από το Ορμούζ;

Σύμφωνα με στελέχη της ναυτιλιακής βιομηχανίας, στη σύγχρονη ιστορία δεν έχει υπάρξει ανάλογη μονομερής απαίτηση για την επιβολή τελών στη διέλευση από διεθνές στενό.

Το Ομάν έχει πραγματοποιήσει συνομιλίες με το Ιράν για το ζήτημα. Τον περασμένο μήνα εξέδωσε οδηγίες για τα πλοία που διέρχονται από το Στενό μέσω των δικών του χωρικών υδάτων, χωρίς να προβλέπει οποιαδήποτε χρέωση.

Οι χώρες του Κόλπου, των οποίων η βασική πρόσβαση στις διεθνείς θάλασσες για τις κρίσιμες εξαγωγές ενέργειας περνά από το Στενό, ανησυχούν ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο επιβολής τελών.

Ανησυχία ενδέχεται να προκαλέσει και στους μεγάλους εισαγωγείς ενεργειακών προϊόντων και λιπασμάτων από τον Κόλπο, ιδίως η πρόταση του Τραμπ για επιβάρυνση 20% στα φορτία, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου.
 

Πηγή: skai.gr