Του Αντώνη Ζήβα
Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στο Παρίσι ο Αμερικανός πρόεδρος ξεναγήθηκε από τον Εμανουέλ Μακρόν στο παλάτι των Βερσαλλιών, με τον Ντόναλντ Τραμπ να θαυμάζει τον χρυσό και τη μεγαλοπρέπεια του παλατιού του Λουδοβίκου ΙΔ.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, τα νέα σχέδια για τον Λευκό Οίκο που δώθηκαν στη δημοσιότητα αποκάλυψαν τις… χρυσές λεπτομέρειες και μια επιχρυσωμένη Μεγάλη Σφραγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών στην πρόσοψη της νέας αίθουσας χορού.
Είναι γνωστή η αγάπη του Τραμπ για τον χρυσό και ότι τον θυμίζει αλλά δεν πρόκειται μόνο για μια αισθητική επιλογή.
Ούτε βέβαια μπορεί να αποδειχθεί ότι ο Ντόναλντ Τραμπ σχεδιάζει τον Λευκό Οίκο έχοντας ως αρχιτεκτονικό πρότυπο τις Βερσαλλίες.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Η σύγκριση, όμως, είναι πλέον δύσκολο να αγνοηθεί.
Γιατί οι Βερσαλλίες δεν ήταν απλώς ένα εντυπωσιακό παλάτι.
Ήταν ένα αρχιτεκτονικό εργαλείο εξουσίας. Και ο Λευκός Οίκος δεν είναι απλώς ένα ακόμη κυβερνητικό κτίριο. Είναι το σύμβολο της αμερικανικής προεδρίας αλλά και μιας Δημοκρατίας που γεννήθηκε ακριβώς μέσα από την απόρριψη της ευρωπαϊκής μοναρχίας.
Κάπου ανάμεσα στα δύο βρίσκεται σήμερα το μεγαλόπνοο σχέδιο του Τραμπ.
Από τον Λουδοβίκο ΙΔ΄στον… Ντόναλντ Τραμπ
Στις Βερσαλλίες, ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ δεν έκτισε ένα παλάτι για να κατοικεί.
Έκτισε ένα σκηνικό μέσα στο οποίο η ίδια η εξουσία του γινόταν ορατή.
Το Παλάτι των Βερσαλλιών αντικατοπτρίζει στην Αίθουσα των Κατόπτρων τα ισχυρότερα σύμβολα της κάποτε απόλυτης εξουσίας του «Βασιλιά Ήλιου».
Οι διακοσμήσεις της εξυμνούσαν τις πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές επιτυχίες της Γαλλίας και, ουσιαστικά, του ίδιου του μονάρχη.
Τα 357 κάτοπτρα, τα επιχρυσωμένα μπρούντζινα στοιχεία, οι τεράστιες ζωγραφικές συνθέσεις και η μνημειακή κλίμακα δεν ήταν τυχαία.
Οι Βερσαλλίες συγκέντρωναν επίσης την αριστοκρατία γύρω από τον βασιλιά.
Η ίδια η επίσημη ιστορία του παλατιού αναφέρει ότι η συγκέντρωση των ευγενών στην αυλή επέτρεπε στον Λουδοβίκο ΙΔ΄ να τους κρατά υπό τον έλεγχό του, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η παρουσία, η πρόσβαση και η εύνοια του μονάρχη αποτελούσαν βασικά στοιχεία της πολιτικής ζωής.
Η αρχιτεκτονική, λοιπόν, λειτουργούσε και σαν πολιτικό μήνυμα: Η εξουσία έπρεπε να φαίνεται.
Και όσο μεγαλύτερη, πλουσιότερη και λαμπρότερη ήταν η εικόνα του παλατιού, τόσο μεγαλύτερη εμφανιζόταν και η ισχύς εκείνου που βρισκόταν στο κέντρο της.
Σήμερα, ο ένοικος του Λευκού Οίκου δεν είναι βασιλιάς. Είναι πρόεδρος μιας συνταγματικής Δημοκρατίας.
Όμως η αισθητική του νέου έργου προκαλεί αναπόφευκτα ένα ερώτημα: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η προσωπική σφραγίδα ενός προέδρου πάνω στο σύμβολο της αμερικανικής Δημοκρατίας;
Ο χρυσός ως προσωπική υπογραφή
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ την προτίμησή του για τον χρυσό, τις μεγάλες αίθουσες, τα επιβλητικά διακοσμητικά στοιχεία και την αρχιτεκτονική που επιδιώκει να εντυπωσιάζει.
Τον Ιούνιο, κατά την επίσκεψή του στη Γαλλία για τη σύνοδο της G7, ο Τραμπ δεν έκρυψε τον ενθουσιασμό του για το δείπνο που θα ακολουθούσε στις Βερσαλλίες.
«Είμαι θαυμαστής των όμορφων χώρων», είχε πει, ενώ αναφερόμενος στις Βερσαλλίες σημείωσε ότι το παλάτι έχει «πολύ χρυσό». Σε άλλη δήλωσή του, περιέγραψε τις Βερσαλλίες ως ίσως «το πιο όμορφο» παλάτι.
Τον Αύγουστο και αφού είχε επιστρέψει στις ΗΠΑ δόθηκαν στη δημοσιότητα τα νέα σχέδια για το δικό του μεγάλο οικοδόμημα στην Ουάσινγκτον.
Οι μακέτες δείχνουν χρυσά στοιχεία στην εξωτερική όψη και μια επιχρυσωμένη Μεγάλη Σφραγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών ενσωματωμένη στο αέτωμα.
Η εικόνα είναι δύσκολο να μην προκαλεί αντίστοιχους συνειρμούς.
Μια αίθουσα χορού 8.360 τετραγωνικών μέτρων
Όταν ο Τραμπ είχε ανακοινώσει την κατασκευή της αίθουσας χορού που χτίζει στν Λευκό Οίκο, αυτή παρουσιάστηκε ως μια πρακτική ανάγκη.
Η επίσημη επιχειρηματολογία ήταν ότι ο Λευκός Οίκος δεν διαθέτει έναν αρκετά μεγάλο χώρο για κρατικά δείπνα και σημαντικές εκδηλώσεις.
Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, η νέα αίθουσα θα έχει περίπου 90.000 τετραγωνικά πόδια, δηλαδή περίπου 8.360 τετραγωνικά μέτρα, και θα μπορεί να φιλοξενεί 650 καθήμενους. Η χωρητικότητα αυτή είναι υπερτριπλάσια από εκείνη της αίθουσας East Room, η οποία χωρά περίπου 200 άτομα.
Το έργο προβλέπει την αντικατάσταση του East Wing, του ανατολικού τμήματος του συγκροτήματος του Λευκού Οίκου, το οποίο κατασκευάστηκε το 1902 και είχε υποστεί σημαντικές μετατροπές, μεταξύ άλλων με την προσθήκη δεύτερου ορόφου το 1942.
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια αναγκαία επένδυση που θα παραμείνει στον Λευκό Οίκο και θα εξυπηρετεί και μελλοντικές κυβερνήσεις.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι η κλίμακα του έργου και ο τρόπος με τον οποίο προχωρά έχουν πλέον μετατρέψει μια αρχιτεκτονική παρέμβαση σε πολιτική και δικαστική σύγκρουση.
Από τα 200 εκατομμύρια στα 900 εκατομμύρια
Όταν ανακοινώθηκε το έργο τον Ιούλιο του 2025, ο Λευκός Οίκος μιλούσε για περίπου 200 εκατομμύρια δολάρια, τα οποία, σύμφωνα με την κυβέρνηση, θα προέρχονταν από τον Τραμπ και ιδιώτες δωρητές. Σήμερα, η επίσημη σελίδα του Λευκού Οίκου αναφέρει κόστος 250 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η πραγματικότητα που βασίστηκε στις νεότερες δημοσιογραφικές έρευνες είναι πολύ διαφορετική:
Η Washington Post ανέφερε στις 12 Αυγούστου ότι το συνολικό κόστος των κατασκευαστικών έργων που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ στον Λευκό Οίκο ανέρχεται τουλάχιστον σε 900 εκατομμύρια δολάρια, με το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης να καλύπτεται τελικά όχι από τον ίδιο και ιδιώτες χορηγούς όπως είχε πει αλλά από δημόσιους πόρους.
Μόνο η αίθουσα χορού υπολογίζεται πλέον σε περίπου 400 εκατομμύρια δολάρια από Reuters και Associated Press, ενώ το Axios αναφέρει συνολικό κόστος περίπου 600 εκατομμυρίων δολαρίων για το συγκεκριμένο project, συμπεριλαμβανομένων των ευρύτερων εργασιών.
Η διαφορά από τα αρχικά 200 εκατομμύρια είναι τόσο μεγάλη ώστε το ερώτημα δεν είναι πόσο κοστίζει μια αίθουσα χορού. Είναι ποιος πληρώνει, ποιος αποφασίζει και με ποια εξουσία.
Ο υπόγειος κόσμος κάτω από την αίθουσα
Κάτω από τη νέα αίθουσα προβλέπεται ένα εκτεταμένο υπόγειο συγκρότημα. Τα επίσημα σχέδια αναφέρονται σε περίπου 22.000 τετραγωνικά πόδια υπόγειων χώρων, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ έχει περιγράψει ένα πολύ βαθύτερο σύστημα εγκαταστάσεων ασφαλείας.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η υπόγεια υποδομή συνδέεται με την προστασία του προέδρου και την εθνική ασφάλεια.
Η νομική επιχειρηματολογία που κατατέθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο παρουσιάζει την αίθουσα ως μέρος ενός ευρύτερου στρατιωτικού και προστατευτικού συγκροτήματος, με καταφύγια, εγκαταστάσεις ασφαλείας και προστασία από πυραυλικές ή άλλες απειλές.
Έτσι, η αίθουσα που ξεκίνησε ως χώρος για δείπνα και δεξιώσεις έχει πλέον αποκτήσει μια δεύτερη, πολύ πιο βαριά διάσταση: τη «Λουδοβίκια» αισθητική πάνω από το έδαφος και τη στρατιωτική δραστηριότητα κάτω από αυτό.
Η σύγκρουση με τα δικαστήρια
Το Ομοσπονδιακό εφετείο της Ουάσινγκτον έκρινε ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να προχωρήσει στην κατασκευή χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Η απόφαση ελήφθη με ψήφους 2-1 και ανέστειλε τις εργασίες πάνω από το έδαφος, ενώ επέτρεψε να συνεχιστούν συγκεκριμένες υπόγειες εργασίες.
Η κυβέρνηση Τραμπ προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο ζητώντας να επιτραπεί η συνέχιση της κατασκευής κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας.
Το επιχείρημά της είναι ότι η αίθουσα αποτελεί τμήμα κρίσιμης υποδομής εθνικής ασφάλειας.
Οι αντίπαλοι του έργου υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να παρακάμψει τις νόμιμες διαδικασίες και την εξουσία του Κογκρέσου.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα βαθύτερα πολιτικά ζητήματα της υπόθεσης.
Ο Τραμπ δεν συγκρούεται απλώς με ανθρώπους που θεωρούν το κτίριο άσχημο ή υπερβολικό.
Συγκρούεται με την ίδια την ιδέα ότι ακόμη και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών υπόκειται σε θεσμικά όρια.
Η Δημοκρατία απέναντι στο… παλάτι
Και κάπου εδώ επιστρέφουν οι Βερσαλλίες: Ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ συγκέντρωσε γύρω του την αυλή και χρησιμοποίησε το παλάτι ως μηχανισμό προβολής και εδραίωσης της εξουσίας του.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργήθηκαν σχεδόν ενάμιση αιώνα αργότερα πάνω στην αντίθετη ιδέα.
Οι Αμερικανοί επαναστάτες εξεγέρθηκαν εναντίον μιας μοναρχίας αυτή της Μεγάλης Βρετανίας.
Η αμερικανική Δημοκρατία σχεδιάστηκε με διαχωρισμό εξουσιών, θεσμικά αντίβαρα και περιορισμένη προεδρική εξουσία, όπου με λίγα λόγια ο πρόεδρος δεν είναι βασιλιάς και φυσικά ο Λευκός Οίκος δεν είναι παλάτι.
Και ακόμη περισσότερο: η προεδρική κατοικία δεν είναι η προσωπική βίλα του εκάστοτε ενοίκου της.
Γι’ αυτό και η εικόνα ενός χρυσοποίκιλτου, τεράστιου νέου οικοδομήματος δίπλα στην ιστορική προεδρική κατοικία αποκτά πολιτική σημασία πέρα από την αρχιτεκτονική.
Το ερώτημα δεν είναι αν ένας πρόεδρος δικαιούται να του αρέσει ο χρυσός.Φυσικά και δικαιούται.
Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η προσωπική αισθητική ενός ηγέτη μετατρέπεται σε αρχιτεκτονική δήλωση πάνω στο σημαντικότερο σύμβολο του κράτους.
Ο Λευκός Οίκος ως προσωπικό αφήγημα
Ο Τραμπ έχει μια ιδιαίτερη σχέση με την αρχιτεκτονική. Για δεκαετίες, οι ουρανοξύστες, τα ξενοδοχεία, τα καζίνο, οι μεγάλες αίθουσες, οι πολυέλαιοι και ο χρυσός αποτέλεσαν μέρος της δημόσιας εικόνας του. Η προεδρία, όμως, είναι διαφορετική.
Ο επιχειρηματίας μπορεί να διακοσμήσει το ξενοδοχείο του όπως θέλει. Ο ιδιοκτήτης ενός πύργου μπορεί να επιλέξει μάρμαρο, χρυσό και τεράστιους πολυελαίους.
Ο πρόεδρος όμως διαχειρίζεται ένα ιστορικό δημόσιο σύμβολο. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η ουσία της κριτικής.
Η αίθουσα δεν είναι απλώς μία αίθουσα χορού.
Είναι η υλική αποτύπωση μιας συγκεκριμένης αντίληψης για την προεδρική εξουσία: μεγαλύτερη, πιο θεαματική, πιο προσωπική και πιο επιβλητική.
Αυτό είναι που κάνει τη σύγκριση με τις Βερσαλλίες τόσο εύστοχη.
Όχι επειδή ο Τραμπ είναι βασιλιάς. Δεν είναι.
Αλλά επειδή η αισθητική της εξουσίας μπορεί να αρχίσει να θυμίζει μοναρχία ακόμη και μέσα σε μια Δημοκρατία.
Η ειρωνεία των Βερσαλλιών
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη: Οι Βερσαλλίες έγιναν τελικά ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της Γαλλικής μοναρχίας ακριβώς πριν από την κατάρρευσή της.
Ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ πέθανε το 1715, αλλά το παλάτι παρέμεινε το κέντρο της βασιλικής εξουσίας μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση.
Το 1789, η πορεία των γυναικών προς τις Βερσαλλίες αποτέλεσε ένα από τα γεγονότα που σηματοδότησαν την αρχή του τέλους της μοναρχίας.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά και δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποστηρίξει κανείς ότι μια νέα αίθουσα χορού στον Λευκό Οίκο προαναγγέλλει κάποια… αμερικανική επανάσταση.
Η ιστορική αναλογία, όμως, είναι χρήσιμη για έναν άλλο λόγο: Τα καθεστώτα και οι ηγέτες συχνά δημιουργούν γύρω από τον εαυτό τους ένα σκηνικό μεγαλοπρεπούς ισχύος.
Και κάποια στιγμή το σκηνικό αυτό μπορεί να αποκαλύψει περισσότερα για την αντίληψη του ηγέτη περί εξουσίας από όσα αποκαλύπτουν οι ίδιες οι πολιτικές του.
Από το «People’s House» στο «Trump’s House»;
Ο Λευκός Οίκος αποκαλείται επίσημα «The People’s House», δηλαδή το σπίτι του λαού. Αυτό είναι το ουσιαστικότερο σημείο της υπόθεσης.
Γιατί ένα τέτοιο κτίριο δεν ανήκει στον πρόεδρο. Ο πρόεδρος κατοικεί και εργάζεται εκεί προσωρινά.
Ο Τραμπ μπορεί να είναι ο ισχυρότερος άνθρωπος στην αμερικανική κυβέρνηση, αλλά δεν είναι ιδιοκτήτης του Λευκού Οίκου.
Η επίσημη αμερικανική ιστορία του κτιρίου αρχίζει με τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, συνεχίζεται μέσα από δεκάδες προεδρίες και περιλαμβάνει έναν ολόκληρο κύκλο αμερικανικής ιστορίας.
Η ίδια η κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι ο Λευκός Οίκος είναι ένα από τα σημαντικότερα και ιστορικότερα κτίρια των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ακριβώς γι’ αυτό, κάθε μεγάλη επέμβαση πάνω του είναι και πολιτική πράξη.
Και όταν αυτή η επέμβαση φέρει τόσο έντονα τα χαρακτηριστικά της προσωπικής αισθητικής ενός προέδρου, το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο:
Μήπως το «Σπίτι του Λαού» αρχίζει να μοιάζει υπερβολικά με την προσωπικότητα και τις φιλοδοξίες του προέδρου που κατοικεί μέσα σε αυτό;
Πηγή: skai.gr
