Ένα… ξεχασμένο από την ιστορία και την πόλη Ηρώο ήρθε ξανά στην επικαιρότητα μετά από ένα καβγά… πολιτών στο Ηράκλειο! Το «Ηρώον» που βρίσκεται στην πλατεία Ελευθερίας , στο παλιό λούνα παρκ, σε χώρο πλέον ιδιωτικό, έχει ουσιαστικά ξεχαστεί από τους Ηρακλειώτες -ειδικά από τους νέους που δεν ξέρουν ούτε τι είναι ούτε που βρίσκεται!
Οι περισσότεροι το θεωρούν… κιτς αισθητικά, άλλοι επισημαίνουν ότι είναι μέρος της ιστορίας της πόλης και πρέπει να διατηρηθεί. Αλλά η ουσία είναι ότι με δικαστικές αποφάσεις ο χώρος είναι ιδιωτικός και ο δήμος ή το υπουργείο Πολιτισμού δεν έχουν κάνει κίνηση να… το απαλλοτριώσουν.
Τα γεγονότα του Σαββάτου ξεκίνησαν όταν μια ομάδα δημοτών με επικεφαλής τον αρχιτέκτονα κ. Ηρακλή Πυργιαννάκη, τον σύλλογο «Φιλόπολις» και την αντιδημαρχία εθελοντισμού πήγε και στο Ηρώον για να ξεναγηθεί. Εκεί συνάντησε την αντίδραση της ιδιοκτήτριας που απαγόρευσε να μπουν μέσω της ιδιοκτησίας της και να ξεναγηθούν. Κάλεσε την αστυνομία και απείλησε με μηνύσεις, απαίτησε δε και συλλήψεις θεωρώντας ότι παραβιάζεται η ιδιωτική της περιουσία. Κι έτσι άρχισε ο… καβγάς!
Τι είναι όμως αυτό το περίφημο Ηρώο; Αυτό-σύμφωνα με τις πληροφορίες του αρχαιολόγου κ. Τζωράκη -κατασκευάστηκε το 1930 από τη Νοµαρχία Ηρακλείου και η ανέγερσή του εντάχθηκε στο πλαίσιο του πανελλήνιου εορτασµού των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της Ελλάδας και τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους. Η 100ετηρίδα φυσικά έπρεπε να γίνει με την Επανάσταση, αλλά το 1921-1922 είχαμε την Μικρασιατική Καταστροφή και συνδυάστηκε έτσι αναγκαστικά για το 1930…
Στο Ηράκλειο αποφασίστηκε η ανέγερση Ηρώου υπέρ των Κρητών Αγωνιστών, «επί τη βάσει Κνωσιακού ιερού» και ορίστηκε η θέση του, ως «η έναντι του Θεάτρου Πουλακάκη Πλατεία (άλλοτε Κήπος Μάρκογλου)».
Η µελέτη ανατέθηκε στον σπουδαίο αρχιτέκτονα και αρχιµηχανικό του Δ. Ηρακλείου Δ. Κυριακό.
Από την 19η Ιουνίου 1930 το Δηµοτικό Συµβούλιο της πόλης, ύστερα από σχετική αίτηση, ενέκρινε «όπως διατεθεί χώρος παρά την Πλατείαν Ελευθερίας και εις θέσιν Ντιγλή Περβόλι, προς ανέγερσιν του επί ταις Εορταίς της Εκαντοταετηρίδος Ηρώου του Νοµού Ηρακλείου».
Η μελέτη του κτίσματος αντέγραφε αρχιτεκτονικά τον τύπο του μινωικού Μεγάρου.
Πέρα από την πρόθεση σύνδεσης των επιµέρους περιόδων της Κρητικής Ιστορίας, απέβλεπε, σύμφωνα με τον Νοµάρχη Εµµ. Λυδάκη, στο «να προσελκύσει την προσοχή των ξένων των διερχοµένων εκείθεν προς επίσκεψιν των αρχαιοτήτων της Κνωσσού». Εκείνη την εποχή δεν “ξένιζε” αισθητικά η επιλογή αυτή.
Δεν αποκλείεται και το σχέδιο του Ηρώου να προτάθηκε από τον Σπ. Μαρινάτο, Διευθυντή του Μουσείου Ηρακλείου.
Τα αποκαλυπτήρια του Ηρώου και η έναρξη του διήµερου εορτασµού της εκατονταετηρίδας στο Ηράκλειο έγιναν την 5η Οκτωβρίου 1930, παρουσία των Αρχών κυβερνητικών επισήμων, Ευζώνων, πλήθους κόσμου από όλη την Κρήτη κλπ. με δοξολογία, στρατιωτική παρέλαση, πανηγυρικούς λόγους, επιµνηµόσυνες δεήσεις, καταθέσεις στεφάνων και άλλες εκδηλώσεις.
Η αγάπη του κόσμου για το μνημείο οφειλόταν και στο ότι είχε γίνει σχεδόν αποκλειστικά από δημόσιους εράνους. Όραμα του αρχιτέκτονα Δ. Κυριακού -μάλιστα- ήταν να το επεκτείνει, να το μεγαλώσει ώστε να μετατραπεί σε Εθνολογικό Μουσείο Ηρακλείου, επέκταση που δεν έγινε ποτέ, ίσως και οικονομικούς λόγους, ίσως και λόγω της απομάκρυνσης του από νομομηχανικός του Δήμου.
Το Ηρώον των Κρητών Αγωνιστών, αρχικά δεν είχε κεντρικό ρόλο σε εκδηλώσεις, αλλά σταδιακά απέκτησε μια θέση στους εθνικούς εορτασμούς της εποχής.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής το Ηρώο είχε χάσει τη θέση του σε εκδηλώσεις της πόλης, λεηλατήθηκε και χάθηκαν ή καταστράφηκαν τα περισσότερα από το εκθέματά του. Το 1944, κατά το βομβαρδισμό της πόλης μία βόμβα έσκασε και πολύ κοντά στο Ηρώο. Το κτίριο παραγκωνίστηκε εντελώς.
Από το 1950 και εξής, μετά από αξιώσεις των πρώτων ιδιοκτητών του χώρου του Ηρώου, αδελφών Μάρκογλου, με επίμονους δικαστικούς αγώνες, πέρασε στα χέρια τους, οι οποίοι ζητούσαν την κατεδάφιση του Ηρώου και την άδεια ανέγερσης νέας οικοδοµής. Με αγοραπωλησίες το κτίριο, ωστόσο, “άλλαξε χέρια”.
Το 2006, παρά την εισήγηση της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνηµείων και Τεχνικών Έργων Κρήτης που ζητούσε την κήρυξη του Ηρώου ως διατηρητέου µνηµείου, το αρµόδιο Κεντρικό Συµβούλιου Νεωτέρων Μνηµείων του ΥΠ.ΠΟ. έκρινε το µνηµείο ως ανάξιο διατήρησης «διότι δεν αποτελεί κτίριο µε αξιόλογα αρχιτεκτονικά, µορφολογικά, καλλιτεχνικά ή ιστορικά στοιχεία και, εποµένως, δεν πληροί τις αυξηµένες προϋποθέσεις που τίθενται από το άρθρο 6, παρ.1γ του Ν.3028/2002».
Έχουν μεσολαβήσει επερωτήσεις βουλευτών που ζητούν την κήρυξη του µνηµείου ως διατηρητέου, αντίστοιχες γνωµοδοτήσεις σχετικών Υπηρεσιών, όπως η 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και η Επιτροπή Αρχιτεκτονικού Ελέγχου της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ηρακλείου, αλλά και παρεµβάσεις από το Τµήµα Ανατολικής Κρήτης του Τεχνικού Επιµελητηρίου Ελλάδος, το Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Νοµού Ηρακλείου, και πρόσφατα το Παράρτηµα Κρήτης του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων, που επισηµαίνουν τη σηµασία του µνηµείου και το γεγονός ότι βρίσκεται σε περιοχή κηρυγµένη ως αδόµητη ή κοινόχρηστη, ήδη από το 1936.”
Το άρθρο “Πως ξεκίνησε ο… καβγάς για ένα ξεχασμένο Ηρώο!“, δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο CRETA24.
