Ολοένα δυσκολότερη γίνεται η κοινωνική και οικονομική ανέλιξη για νέους Γερμανούς που προέρχονται από χαμηλότερα στρώματα δείχνει μια νέα μελέτη Ινστιτούτου του Μονάχου.Η κοινωνική κινητικότητα, η δυνατότητα δηλαδή ενός μέλους της κοινωνίας να μπορέσει να ανελιχθεί, βελτιώνοντας την θέση του, να ανέβει κοινωνική βαθμίδα, αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη για τις ισότητες ευκαιριών που παρέχει μια χώρα στους πολίτες της.
Η Γερμανία θεωρείτο παλιότερα μια χώρα με σχετικά καλούς δείκτες σε αυτόν τον τομέα. Τα τελευταία χρόνια τα πράγματα δείχνουν να αλλάζουν, όπως έρχεται να επιβεβαιώσει και μια νέα σχετική μελέτη από το Ινστιτούτο Ερευνών ifo του Μονάχου.
Μια ανάλογη διαπίστωση είχε κάνει πριν από σχεδόν μια δεκαετία και ο Μαρσέλ Φράτσερ από το Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών (DIW) στο Βερολίνο, στο βιβλίο του «Η μάχη της διανομής: Γιατί η Γερμανία γίνεται ολοένα και πιο άνιση» (Verteilungskampf, Warum Deutschland immer ungleicher wird. 2016).
Το παιδί του επιστήμονα
Το να μπορέσει ένας νέος άνθρωπος να διεκδικήσει καλύτερη εκπαίδευση, επάγγελμα, εισόδημα, κοινωνικό στάτους σε σχέση με τους γονείς του καθίσταται όλο και πιο περίπλοκο. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της έρευνας λέει ότι από τα 100 παιδιά με γονείς με ακαδημαϊκή μόρφωση τα 79 θα σπουδάσουν και τα 43 θα συνεχίσουν με ένα μεταπτυχιακό. Από τα 100 παιδιά γονιών με μη πανεπιστημιακή μόρφωση θα σπουδάσουν μόλις τα 27 και μεταπτυχιακό θα αποκτήσουν τα 11.
Με δεδομένο ότι η ακαδημαϊκή μόρφωση θεωρείται βασικός παράγοντας και για την ποιότητα της επαγγελματικής αποκατάστασης και το ύψος του εισοδήματος καταλαβαίνει κανείς ότι εδώ υπάρχουν κάποια εμπόδια, που συχνά είναι αξεπέραστα.
Η υπόσχεση της αποκαλούμενης κοινωνικής οικονομίας της ελεύθερης αγοράς της μεταπολεμικής περιόδου για ευκαιρίες ανέλιξης για όλους που είναι εργατικοί και μελετηροί έχει υποστεί πλέον βαθιές ρωγμές.
Μια μετρήσιμη εξέλιξη
Αυτό επισημαίνει ο καθηγητής Αντρέας Πάιχλ, από το Λούντβιγκ-Μαξιμίλιαν Πανεπιστήμιο του Μονάχου: «Οι πιθανότητες για κάποιον που προέρχεται από ένα φτωχότερο σπίτι να πετύχει μια μεγάλη άνοδο έχουν σίγουρα μειωθεί σημαντικά».
Ο Πάιχλ διευθύνει το Κέντρο Μακροοικονομίας του ifo και μελέτησε εκτεταμένα το κατά πόσον εισόδημα και μόρφωση των γονέων επηρεάζει το μελλοντικό εισόδημα και μόρφωση των παιδιών τους.
Έχει μάλιστα καταρτίσει και έναν ειδικό δείκτη. Αν η τιμή είναι 0 (μηδέν) αυτό σημαίνει ότι η προέλευση ενός ατόμου δεν παίζει κανέναν ρόλο για το μέλλον.
Αν βρίσκεται στο 1 σημαίνει ότι τα παιδιά θα ακολουθήσουν ακριβώς την ίδια πορεία με τους γονείς. Ο δείκτης αυτός από το 0,17 που βρισκόταν για τους Γερμανούς που γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1970, έχει ανέβει στο 0,34 για τη γενιά του 1980, που σημαίνει ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί. Ουσιαστικά δηλαδή έχει διπλασιαστεί η σημασία της οικογενειακής προέλευσης για τις δυνατότητες της νέας γενιάς.
Επένδυση στην ποιοτική εκπαίδευση
Η Γερμανία ήταν παλαιότερα, μαζί με τις σκανδιναβικές χώρες από τις πιο προχωρημένες στον τομέα της κοινωνικής κινητικότητας, λέει ο Πάιχλ. Τώρα έχει υποχωρήσει αισθητά σε αυτόν τον τομέα, θυμίζοντας κατά πολύ τις ΗΠΑ, όπου το πλαίσιο κοινωνικής εξέλιξης παραμένει εξαιρετικά ταξικό, όπου υπάρχουν αδιαπέραστα στεγανά.
Για τον Πάιχλ αυτό είναι ένα σημαντικό πρόβλημα, αλλά και ένα στοίχημα για τη χώρα που θα πρέπει να επενδύσει πολύ περισσότερο στην εκπαίδευση και κυρίως να επενδύσει σωστά και ποιοτικά. Σε άλλες χώρες, για παράδειγμα, στις ευρωπαϊκές γειτονικές χώρες ή στην Αυστραλία, τα παιδιά υποχρεούνται να φοιτούν σε προσχολικά προγράμματα από την ηλικία των τεσσάρων ετών. Αυτό επιτρέπει την αντιμετώπιση των διαφορών μεταξύ των παιδιών από νωρίς.
«Στη Γερμανία, προσπαθούμε να επεκτείνουμε την παιδική φροντίδα εδώ και πολύ καιρό, αλλά ουσιαστικά πρόκειται απλώς για τη διασφάλιση ότι τα παιδιά θα επιβιώσουν την ημέρα, ότι θα λάβουν φροντίδα και ότι δεν θα τραυματιστούν – και λιγότερο για την εκπαίδευση, επειδή συχνά υπάρχει έλλειψη προσωπικού για αυτό».
Παράγοντας κοινωνικής αστάθειας
Ο Γερμανός επιστήμονας αναφέρεται και σε μια άλλη σημαντική πτυχή της κοινωνικης κινητικότητας. Η παροχή ευκαιριών κοινωνικής και οικονομικής ανόδου είναι «ζωτικής σημασίας όχι μόνο για την οικονομική ανάπτυξη αλλά και για τη σταθερότητα της δημοκρατίας μας», τονίζει ο Πάιχλ. Όπου δεν υπάρχουν τέτοιες ευκαιρίες και η δυσαρέσκεια είναι υψηλή, τα λαϊκιστικά κόμματα κερδίζουν έδαφος. Οι ΗΠΑ αποτελούν ένα παράδειγμα για αυτό.
Βεβαίως δεν αρκούν μόνο κάποια ποιοτικά προγράμματα εκπαίδευσης, αλλά και κοινωνικά προγράμματα που θα αμβλύνουν τις διαφορές συνομηλίκων που προέρχονται όμως από διαφορετικά νοικοκυριά.
Θα πρέπει δηλαδή η πρόσβαση στην εκπαίδευση να μην εμποδίζεται από στεγανά, από οποιουσδήποτε άλλους παράγοντες, ακόμα και καθαρά πρακτικούς. Αλλά μια κοινωνία που θεωρεί ότι ο γιος της εργάτριας θα πρέπει αναπόφευκτα να γίνει εργάτης και η κόρη του δικαστή να γίνει τουλάχιστον δικηγόρος, προφανώς κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Πηγή: ARD, HR
Πηγή: Deutsche Welle
