Γερμανία: Με το διεθνές δίκαιο ή με το δίκαιο του ισχυρού;

Όταν οι παραβιάσεις μένουν ατιμώρητες, το κράτος δικαίου διαβρώνεται και ο ισχυρότερος υπερισχύει. Επικρίσεις για τις ενέργειες των ΗΠΑ και τις γερμανικές αντιδράσεις.Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν, σκοτώνοντας κυβερνητικούς αξιωματούχους και πολυάριθμους πολίτες. Μόλις λίγες εβδομάδες νωρίτερα, οι ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ είχαν απαγάγει τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του, με αποτέλεσμα να υπάρξουν επίσης θάνατοι αμάχων. Η συντριπτική πλειοψηφία των ειδικών στο διεθνές δίκαιο θεωρούν και τις δύο στρατιωτικές ενέργειες ως παραβιάσεις του.

Παρ’ όλα αυτά ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεν καταδίκασε κατηγορηματικά τις επιθέσεις. Μετά την επίθεση στο Ιράν δήλωσε: «Βλέπουμε το δίλημμα ότι τα μέτρα και οι ενέργειες βάσει του διεθνούς δικαίου κατά ενός καθεστώτος που αναπτύσσει πυρηνικά όπλα και καταπιέζει βάναυσα τον ίδιο του τον λαό είναι σαφώς αναποτελεσματικά». Περιέγραψε με υπεκφυγές τη νομική κατάσταση γύρω από την απαγωγή του Μαδούρο ως «περίπλοκη». Πριν από την επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο αμέσως μετά τις αρχικές επιθέσεις στο Ιράν, ο Μερτς διευκρίνισε επίσης ότι δεν σκόπευε να «κάνει διάλεξη» στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για το διεθνές δίκαιο. Οι εγχώριοι επικριτές της αντιπολίτευσης κατηγόρησαν τον Μερτς ότι κολακεύει τον Τραμπ.

Υπονόμευση του Νόμου

Πολλοί ειδικοί στο διεθνές δίκαιο και άλλοι ακαδημαϊκοί επέκριναν τις ενέργειες της γερμανικής κυβέρνησης σε μια ανοιχτή επιστολή με ημερομηνία 17 Μαρτίου και προειδοποίησαν για τις συνέπειες. Η επιστολή αναφέρει: «Οι δηλώσεις της γερμανικής κυβέρνησης μέχρι σήμερα δεν καταδικάζουν σαφώς τις ενέργειες που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και έτσι συμβάλλουν στην περαιτέρω διάβρωση της βασισμένης σε κανόνες και θεσμούς τάξης στην Ευρώπη και τον κόσμο». Η Ζανίνα Ντιλ, η οποία διδάσκει νομική στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στο Ηνωμένο Βασίλειο και συνυπέγραψε την επιστολή, δήλωσε στην DW: «Προς το παρόν η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων και, πάνω απ’ όλα, η μετατόπιση της πολιτικής των ΗΠΑ – η απομάκρυνση από το διεθνές δίκαιο – είναι απίστευτα επιζήμια για το κράτος δικαίου».

Η συνάδελφός της Άννε Πέτερς, διευθύντρια στο Ινστιτούτο Max Planck για το Συγκριτικό Δημόσιο Δίκαιο και το Διεθνές Δίκαιο στη Χαϊδελβέργη, επισημαίνει σε συνέντευξή της «ότι το άγραφο διεθνές δίκαιο μπορεί να αλλάξει, εάν δεν διαμαρτυρηθούν για τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Υπάρχει κίνδυνος η απαγόρευση της χρήσης βίας να υπονομευθεί και οι κανόνες να αλλάξουν εάν δεν επικριθούν οι παραβιάσεις».

Η κατηγορία για δύο μέτρα και σταθμά

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο καγκελάριος υποβάθμισε την εγκυρότητα του διεθνούς δικαίου στις περιπτώσεις της Βενεζουέλας και του Ιράν, αλλά καταδίκασε έντονα και κατηγορηματικά την παραβίαση του διεθνούς δικαίου από τη Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας. «Στην πραγματικότητα, ο καγκελάριος φαίνεται να έχει μια περιστασιακή σχέση με το διεθνές δίκαιο», δήλωσε πρόσφατα σε συνέντευξη στην DW ο Χένινγκ Χοφ του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.

Είναι ένα σημείο κριτικής από τον Παγκόσμιο Νότο ότι η Δύση μερικές φορές επιμένει στο διεθνές δίκαιο ανάλογα με τα δικά της συμφέροντα και το αγνοεί σε άλλες περιπτώσεις. «Δεν υπάρχει υποχρέωση να επικρίνουμε ή να επιβάλλουμε κυρώσεις σε άλλα κράτη εξίσου», λέει η Άννε Πέτερς. «Η Γερμανία μπορεί σίγουρα να επικρίνει ένα κράτος, τη Ρωσία του Πούτιν για παράδειγμα, με βάση πολιτικές σκοπιμότητες. Αυτό διαφέρει από έναν διεθνή οργανισμό, ο οποίος έχει εντολή να είναι ουδέτερος. Αλλά φυσικά, υπονομεύει την αξιοπιστία ενός κράτους, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, όταν παρόμοιες καταστάσεις κρίνονται διαφορετικά».

Η Πέτερς, ωστόσο, θεωρεί ότι «αυτή η κατηγορία, ότι η Δύση ειδικότερα εφαρμόζει διπλά μέτρα και σταθμά, συνήθως διατυπώνεται επανειλημμένα από την Κίνα και τη Ρωσία. Αλλά αυτό είναι καθαρά καιροσκοπικό, επειδή αυτά τα κράτη δεν απαιτούν οι κυρώσεις, για παράδειγμα, να εφαρμόζονται εξίσου, αλλά μάλλον θα προτιμούσαν να μην ασκείται κριτική και να αποφεύγεται εντελώς η επιβολή κυρώσεων».

Τα ασθενέστερα κράτη χρειάζονται τον Νόμο

Η Ζανίνα Ντιλ βλέπει μια ανησυχητική παγκόσμια εξέλιξη: «Ένα χάσμα μεταξύ της πραγματικής στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος και της θέλησης για προστασία του διεθνούς δικαίου». Αυτό ισχύει όλο και περισσότερο για τις ΗΠΑ, εκτός από τη Ρωσία και την Κίνα. «Οι μεγάλες δυνάμεις, ας πούμε, ενδιαφέρονται όλο και λιγότερο για την επιβολή του νόμου». Αλλά τι μπορούν να κάνουν τα ασθενέστερα κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, γι’ αυτό; «Αυτό θα σήμαινε ότι όλα τα άλλα κράτη έχουν ακόμα πιο επείγον συμφέρον να επικαλεστούν τον νόμο και να τον υπερασπιστούν συλλογικά», λέει η Ντιλ. «Επειδή χρειάζονται τους κανόνες, τους θεσμούς, τους κανόνες ειρηνικής επίλυσης συγκρούσεων, τόσο πιο επειγόντως όσο περισσότερο οι μεγάλες δυνάμεις ενεργούν εντελώς χωρίς περιορισμούς και χωρίς σεβασμό για τον νόμο».

Ο Πρόεδρος επικρίνει εμμέσως τον καγκελάριο

Ο Χριστιανοδημοκράτης Μερτς δεν θέλει να συμμετάσχει στον πόλεμο του Ιράν στο πλευρό των ΗΠΑ, αλλά μέχρι στιγμής έχει αφήσει το ζήτημα του διεθνούς δικαίου αναπάντητο. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο σοσιαλδημοκράτης Φρανκ-Βάλτερ Στάινμαϊερ, μίλησε έντονα, επικρίνοντας έμμεσα τον καγκελάριο. Σε εκδήλωση στο Υπουργείο Εξωτερικών, ο Στάινμαϊερ δήλωσε ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν, που ξεκίνησε από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, ήταν «ένα πολιτικά καταστροφικό λάθος». Κάλεσε την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση να λάβει θέση: «Η εξωτερική μας πολιτική δεν γίνεται πιο πειστική με το να μη χαρακτηρίζουμε ως τέτοιες τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Το διεθνές δίκαιο δεν είναι ένα παλιό γάντι που πρέπει να το πετάμε, όταν αυτό κάνουν οι άλλοι. Αντιθέτως, το διεθνές δίκαιο είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση όλων όσων δεν θεωρούν τους εαυτούς τους μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων».

Είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο για τον Πρόεδρο να αντικρούει ανοιχτά τον καγκελάριο σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα εξωτερικής πολιτικής. Ο Μερτς δεν έχει ακόμη απαντήσει στην κριτική του Στάινμαϊερ. Ωστόσο, ο Γενς Σπαν, κοινοβουλευτικός ηγέτης της συμμαχίας CDU/CSU, κάλεσε τον αρχηγό του κράτους να επιδείξει αυτοσυγκράτηση. «Η αξιολόγηση βάσει του διεθνούς δικαίου είναι ευθύνη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης σε αυτή την περίπτωση, όπως και σε άλλες, και αναμένω από τους αξιωματούχους της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας να περιμένουν αυτήν την αξιολόγηση και να τη σεβαστούν», δήλωσε ο Σπαν.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle