Η κλιματική αλλαγή αυξάνει δραματικά την πιθανότητα εμφάνισης ακραίων καιρικών συνθηκών που ευνοούν καταστροφικές πυρκαγιές, όπως αυτές που σημειώθηκαν το 2025 σε Τουρκία, Κύπρο και Ελλάδα. Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη της ομάδας World Weather Attribution – στην οποία συμμετέχουν και Έλληνες επιστήμονες από το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων – οι συνθήκες που οδήγησαν στις φετινές μεγάλες πυρκαγιές είναι πλέον δέκα φορές πιο πιθανές σε σχέση με το παρελθόν, εξαιτίας της εμφανούς επίδρασης της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η οποία καλύπτει τη χρονική περίοδο του Ιουνίου και Ιουλίου, η ίδια τάση επικρατεί και σε άλλες χώρες της Μεσογείου, ενώ αναμένονται ανάλογα αποτελέσματα και για την Ισπανία. Οι επιστήμονες προειδοποιούν πως, αν δεν περιοριστεί η καύση ορυκτών καυσίμων, ο κίνδυνος ακόμη πιο καταστροφικών πυρκαγιώνθα εντείνεται διαρκώς.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
Η ερευνητική ομάδα, αποτελούμενη από 28 ειδικούς από πανεπιστήμια και εθνικές υπηρεσίες της Τουρκίας, Ελλάδας, Ολλανδίας, Ηνωμένου Βασιλείου και ΗΠΑ, υπογραμμίζει:
ΆλλαΣχετικά άρθρα
- Η κλιματική αλλαγή διαμόρφωσε το πλαίσιο για τις πυρκαγιές, επηρεάζοντας τις καιρικές συνθήκες τους μήνες, εβδομάδες και ημέρες πριν τις εκρήξεις.
- Οι χειμερινές βροχοπτώσεις έχουν μειωθεί κατά 14% στην περιοχή, εντείνοντας τη θερινή ξηρασία.
- Η έντονη ξηρασία πριν τις πυρκαγιές ήταν φέτος κατά 18% εντονότερη λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας.
- Ο συνδυασμός ζέστης, ξηρασίας και ισχυρών ανέμων ήταν κατά 22% πιο ισχυρός, ενισχύοντας την εξάπλωση των πυρκαγιών.
- Οι ταυτόχρονες μεγάλες πυρκαγιές σε αρκετές χώρες της Ευρώπης δοκιμάζουν τα όρια των πυροσβεστικών υποδομών.
Για πρώτη φορά, η ετήσια καμένη έκταση στην Ευρώπη ξεπέρασε το 1 εκατομμύριο εκτάρια. Η μελέτη αποκαλύπτει ότι, στο σημερινό κλίμα με μέση αύξηση θερμοκρασίας 1,3°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ακραίες συνθήκες πυρκαγιάς, που παλαιότερα εμφανίζονταν μία φορά κάθε αιώνα, πλέον καταγράφονται σχεδόν κάθε 20 χρόνια.
Συγκεκριμένες επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής
Οι επιστήμονες ανέλυσαν μετεωρολογικά δεδομένα και κλιματικά μοντέλα εστιάζοντας στις τεράστιες πυρκαγιές της Ανατολικής Μεσογείου μέχρι το τέλος Ιουλίου. Μέτρησαν τη συνολική μείωση των βροχοπτώσεων (14% σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή) και τον βαθμό ξηρασίας πριν τις πυρκαγιές, που είναι πια 18% πιο έντονος. Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα είναι η αύξηση της συχνότητας ισχυρών καυσωνικών επεισοδίων και έντονων ανέμων (Ετησίων/μελτεμιών), που συμβάλουν τα μέγιστα στην εξάπλωση της φωτιάς.
Κατά τους ερευνητές, “χωρίς την κλιματική αλλαγή, αυτές οι συνθήκες θα ήταν εξαιρετικά σπάνιες”, ενώ σήμερα αποτελούν την νέα πραγματικότητα για τη Μεσόγειο.
Ταυτόχρονα, καταγράφεται αύξηση στην ταχύτητα των ανέμων κυρίως στο Αιγαίο, γεγονός που οδηγεί σε δυσμενέστερες πυρομετεωρολογικές συνθήκες. Η τάση αυτή παρατηρείται την τελευταία τριακονταετία κι έχει ως αποτέλεσμα την άνοδο της συχνότητας και έντασης παρατεταμένων καυσώνων, που με τη σειρά τους ενισχύουν την ευφλεκτότητα της νεκρής καύσιμης ύλης στα δάση, δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες κατάσβεσης.
Κίνδυνοι και ανάγκη για αλλαγή στρατηγικής
Η έρευνα αναδεικνύει τη σημασία της ενίσχυσης των προληπτικών μέτρων διαχείρισης δασών και καύσιμης ύλης, αλλά και της αναβάθμισης του επιπέδου ευαισθητοποίησης των πολιτών ως προς τους κινδύνους των πυρκαγιών. Η υπάρχουσα στρατηγική, που δίνει έμφαση στην καταστολή με πυροσβεστικές δυνάμεις και εναέρια μέσα, κρίνεται ανεπαρκής στις συνθήκες που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή. Η συχνότητα των ακραίων γεγονότων, σε συνδυασμό με τη διάχυση πυρκαγιών σε πολλές χώρες ταυτόχρονα, απειλεί να εξαντλήσει τα διαθέσιμα μέσα αντιμετώπισης.
Όπως τονίζει ο καθηγητής Απόστολος Βουλγαράκης, «τα τελευταία τρία χρόνια στην Ελλάδα η μέση θερμοκρασία ξεπερνά κυρίως το κανονικό, οδηγώντας σε σχεδόν αναπόφευκτες ακραίες πυρκαγιές». Αντίστοιχα, ο διευθυντής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Δρ Κώστας Λαγουβάρδος, σημειώνει: «Η αύξηση της έντασης των ανέμων το καλοκαίρι έχει επιδεινώσει τις πυρομετεωρολογικές συνθήκες, ενώ οι παρατεταμένοι καύσωνες έγιναν πλέον συνήθεια, φέρνοντας ακραία ξηρασία στη νεκρή φυτική ύλη».
Από την πλευρά του, ο Δρ Γαβριήλ Ξανθόπουλος υπογραμμίζει ότι οι βορειοανατολικοί άνεμοι (Ετησίες) ευνοούν τη γρήγορη εξάπλωση των πυρκαγιών στην Ελλάδα, ενώ εμφανίζουν πλέον μεγαλύτερη διάρκεια και ένταση σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες.
Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα έντονο σε περιοχές όπου κατοικημένες ζώνες γειτνιάζουν με δασικές εκτάσεις (Wildland Urban Interface), ως αποτέλεσμα της αστικής επέκτασης γύρω από τα δάση. Σε αυτές τις περιοχές, η πρόκληση για κατάσβεση και εκκένωση είναι μέγιστη, ειδικά στα πυκνοκατοικημένα νησιά και τα προάστια της Αττικής, ενώ η Κύπρος αντιμετωπίζει επιπλέον δυσκολίες λόγω μεγέθους και απαιτήσεων εναέριας κατάσβεσης.
«Ήταν ένα πολύ δύσκολο καλοκαίρι για την Ελλάδα. Εκατοντάδες εθελοντές του Ερυθρού Σταυρού κινητοποιήθηκαν για να στηρίξουν τις κοινότητες που επλήγησαν. Πολλοί υπέστησαν εγκαύματα, αναπνευστικά προβλήματα και κατέστρεψαν ολοκληρωτικά τα σπίτια τους», επισημαίνει η εθελόντρια Αναστασία Κοκκίνη.
Συνολικά, η έκθεση του World Weather Attribution ενισχύει το μήνυμα πως χωρίς άμεση και ριζική αλλαγή πολιτικής για τα ορυκτά καύσιμα και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, ο κίνδυνος μελλοντικών καταστροφικών πυρκαγιών στη Μεσόγειο θα συνεχίσει να αυξάνεται με ανυπολόγιστες συνέπειες για ανθρώπους, δασικά οικοσυστήματα και οικονομία.
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
